ΤΟ ΧΡΗΜΑ ΡΕΕΙ ΕΥΚΟΛΟΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΠΟ ΝΕΡΟ…

by on 4 March 2016

Οι αεροπορικές επιδρομές και η επιβολή οικονομικών κυρώσεων δεν έχουν καταφέρει να σταματήσουν το Ισλαμικό Κράτος από το να παραγγέλνει προμήθειες για τους μαχητές του, να εισάγει τρόφιμα για τους υπηκόους του, ή να βγάζει γρήγορα κέρδη από το αρμπιτράζ συναλλάγματος. Αυτό, χάρη σε άνδρες όπως ο Abu Omar, ένας από τους de facto τραπεζίτες του Ισλαμικού Κράτους. Ο Ιρακινός επιχειρηματίας είναι μέρος ενός δικτύου χρηματοδοτών από το βόρειο μέχρι το κεντρικό Ιράκ που εδώ και δεκαετίες διευκόλυναν τις μεταφορές χρήματος και την εμπορική χρηματοδότηση των πολλών τοπικών εμπόρων που δεν θέλουν τις συμβατικές τράπεζες.

Όταν το Ισλαμικό Κράτος κατέλαβε τον έλεγχο της περιοχής το 2014, η πλουσιότερη τρομοκρατική ομάδα του κόσμου τού έκανε μια προσφορά που αποφάσισε να μην αρνηθεί: του είπαν πως μπορούσε να κρατήσει την επιχείρησή του, αν χειριζόταν και το δικό τους χρήμα.

«Δεν κάνω ερωτήσεις», δήλωσε στη Wall Street Journal ο Abu Omar, τα ανταλλακτήρια του οποίου στις πόλεις Μοσούλη, Σουλιμανίγια, Αρμπίλ και Χιτ του Ιράκ χρεώνουν έως και 10% για τη μεταφορά ρευστού από και προς περιοχές που ελέγχουν οι μαχητές του Ισλαμικού Κράτους -ποσοστό διπλάσιο από το κανονικό. «Το Ισλαμικό Κράτος είναι καλό για τις μπίζνες», σχολίασε.

Οι χρηματοδότες αυτοί εξασφαλίζουν καθημερινά τις συναλλαγές εκατομμυρίων δολαρίων από και προς περιοχές που ελέγχονται από το Ισλαμικό Κράτος, περιορίζοντας έτσι τις διεθνείς προσπάθειες για απομόνωση της τρομοκρατικής αυτής οργάνωσης από το παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα, σύμφωνα με πηγές που εμπλέκονται στις συγκεκριμένες δραστηριότητες. Λειτουργούν διασυνοριακά και σε πεδία μάχης και προστατεύονται από τα κέρδη τους και από τον πρωταγωνιστικό ρόλο τους στην περιφερειακή οικονομία.

Επιπλέον, αν και κυριαρχείται από Σουνίτες φονταμενταλιστές, το Ισλαμικό Κράτος έχει δείξει ότι είναι σχετικά ρεαλιστικό σε ό,τι αφορά στη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων του.

«Το Daesh (Ισλαμικό Κράτος) ακολουθεί τους νόμους του χρήματος, όχι της θρησκείας ή της πολιτικής», σύμφωνα με υπεύθυνο ανταλλακτηρίου από την Ανμπάρ. Το δικό του δίκτυο εκτείνεται από το Αμάν της Ιορδανίας μέχρι τη Φαλούτζα και τη Βαγδάτη.

Σύμφωνα με τον Daniel Glaser, βοηθό γραμματέα της αρμόδιας υπηρεσίας των ΗΠΑ για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, οι επιχειρήσεις αυτές -και υπάρχουν πάνω από 1.600 τέτοιες μόνο στο Ιράκ- αποτελούν μια ανησυχητική θύρα που συνδέει το Ισλαμικό Κράτος με τον κόσμο έξω από το «χαλιφάτο» του.

«Γίνονται διάφορες προσπάθειες για να στερηθεί το Ισλαμικό Κράτος τους πόρους του και την πρόσβασή του στο διεθνές χρηματοδοτικό σύστημα», σημείωσε, αναφέροντας πως η Fed και το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ συνεργάζονται με τους συμμάχους των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, όμως «δεν υπάρχει κάποιο απλό ή γρήγορο εργαλείο για να χωριστεί το ΙΚΙΛ από τον τεράστιο πλούτο του».

Εμπιστοσύνη

Οι άνθρωποι που χειρίζονται τα ανταλλακτήρια και τις εταιρείες-κελύφη τους αντανακλούν την ποικιλομορφία των εθνικοτήτων και θρησκειών του Ιράκ. Τα δίκτυά τους λειτουργούν με βάση την εμπιστοσύνη, με τα μέλη να πραγματοποιούν εντολές μεταφοράς χρήματος σε πραγματικό χρόνο μεταξύ γραφείων. Ο κόσμος πληρώνει ρευστό σε ένα γραφείο και ένας δέκτης αντλεί τα ισοδύναμα κεφάλαια από κάποιο άλλο σημείο -μια πρακτική της Μέσης Ανατολής γνωστή και ως hawala, η οποία προϋπήρχε του σύγχρονου τραπεζικού συστήματος.

Οι υπεύθυνοι των ανταλλακτηρίων είναι ένας αξιόπιστος τρόπος για την ολοκλήρωση συμφωνιών αξίας δεκάδων χιλιάδων δολαρίων σε πόλεις που απέχουν εκατοντάδες μίλια μεταξύ τους. Διακανονίζουν τους λογαριασμούς τους μεταφέροντας τραπεζογραμμάτια, συχνά μέσω εμπόλεμων ζωνών.

Τρεις Ιρακινοί υπεύθυνοι ανταλλακτηρίων δήλωσαν στη Wall Street Journal ότι πληρώνουν σιίτες αντάρτες, που βρίσκονται σε πόλεμο με το Ισλαμικό Κράτος, για να προστατεύουν τις χρηματαποστολές που μεταφέρουν ρευστό από τη Βαγδάτη, δια μέσου των μετώπων τους, προς τις περιοχές που ελέγχουν οι αντάρτες στην περιφέρεια Anbar.

Ιρακινοί Κούρδοι μαχητές, που επίσης μάχονται κατά του Ισλαμικού Κράτους, δωροδωκούνται για να επιτρέψουν το πέρασμα χρηματαποστολών δια μέσου των μετώπων τους προς περιοχές που κατέχουν αντάρτες γύρω από τη Μοσούλη. Τόσο οι σιίτες όσο και οι Κούρδοι διοικητές διαπραγματεύονται ένα σταθερό τέλος από 1.000 έως 10.000 δολάρια, ανέφεραν οι υπεύθυνοι των ανταλλακτηρίων.

Το Ισλαμικό Κράτος επιβάλλει φόρο 2% στις αποστολές μετρητών που εισέρχονται στα εδάφη που ελέγχει η Οργάνωση, «αγοράζοντας» προστασία κατά το τελικό στάδιο της ανταλλαγής χρήματος, σύμφωνα με τέσσερις πηγές που εμπλέκονται στη συγκεκριμένη δραστηριότητα.

Το μετρητό ταξιδεύει μέσω τριών τουλάχιστον οδών. Η μία ξεκινά στους στενούς δρόμους πίσω από το Μεγάλο Παζάρι (Kapalicarsi) της Κωνσταντινούπολης και, μέσω των πόλεων του ιρακινού Κουρδιστάν, φτάνει στη Μοσούλη, τη μεγαλύτερη πόλη υπό τον έλεγχο του Ισλαμικού Κράτους. Μια άλλη οδός συνδέει την πρωτεύουσα της Ιορδανίας, το Αμάν, με τη Βαγδάτη και τα κομμάτια της περιφέρειας Anbar του Ιράκ που ελέγχονται από το Ισλαμικό Κράτος. Η τρίτη οδός συνδέει την πόλη Γκαζιαντέπ στα νότια της Τουρκίας με περιοχές της Συρίας γύρω από τη Ράκα -τη διοικητική πρωτεύουσα του Ισλαμικού Κράτους.

Τούρκοι και Ιορδανοί αξιωματούχοι λένε πως οι κυβερνήσεις τους είναι προσηλωμένες στη μάχη κατά του Ισλαμικού Κράτους και ερευνούν επιθετικά και διώκουν ποινικά τόσο το ξέπλυμα χρήματος, όσο και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας.

Ιρακινοί αξιωματούχοι σημειώνουν πως τα ανταλλακτήρια που έχουν άδεια παίζουν σημαντικό ρόλο στον χρηματοπιστωτικό τομέα της χώρας, όμως αυτοί που παραβιάζουν τον νόμο ή βοηθούν τρομοκράτες θα πρέπει να τιμωρούνται.

Υπουργοί Εξωτερικών των συμμαχικών δυνάμεων που μάχονται κατά του Ισλαμικού Κράτους επανέλαβαν την αποφασιστικότητά τους τον περασμένο μήνα να διακόψουν τα οικονομικά και χρηματοοικονομικά στοιχεία του Ισλαμικού Κράτους, που εκτιμώνται στα 300-700 εκατ. δολάρια. Οι προσπάθειες για χρηματοοικονομικό περιορισμό τους είναι ένα από τα στοιχεία εκστρατείας κατά του Ισλαμικού Κράτους, που περιλαμβάνει αεροπορικές επιδρομές από τις ΗΠΑ κατά των πετρελαιοπηγών του ΙΚΙΛ. Επίσης, πραγματοποιήθηκαν επιθέσεις κατά θησαυροφυλακίων στη Μοσούλη, όπου οι ΗΠΑ υποψιάζονται πως φυλάσσονται χρήματα για την πληρωμή μαχητών.

Οι αμερικανικές αρχές στέλνουν τακτικά στη Βαγδάτη εκθέσεις των μυστικών υπηρεσιών για ύποπτες τρομοκρατικές χρηματοοικονομικές συναλλαγές, αναφέρουν Αμερικανοί αξιωματούχοι, και διατηρούν στενές σχέσεις με τις ρυθμιστικές αρχές και τις υπηρεσίες ασφαλείας των γειτονικών χωρών. Ωστόσο, η ροή του ρευστού συνεχίζεται.

Η Κεντρική Τράπεζα του Ιράκ κατονόμασε 142 ανταλλακτήρια τον Δεκέμβριο, που οι ΗΠΑ υποψιάζονται ότι διακινούν κεφάλαια προς το Ισλαμικό Κράτος. Η Κεντρική Τράπεζα της χώρας απαγόρευσε τη συμμετοχή των ανταλλακτηρίων αυτών από τις διμηνιαίες δημοπρασίες δολαρίων, ευελπιστώντας πως έτσι θα σταματήσουν να φτάνουν αμερικανικά τραπεζογραμμάτια στην τρομοκρατική οργάνωση η οποία, όπως και το μεγαλύτερο μέρος του Ιράκ, λειτουργεί σε μια οικονομία ρευστού.

Τουλάχιστον δύο εταιρείες στη λίστα, και οι δύο με έδρα τη Μοσούλη, συνεχίζουν να πραγματοποιούν μεταφορές χρήματος από την Τουρκία προς πόλεις του Ιράκ και της Συρίας που ελέγχονται από το Ισλαμικό Κράτος, σύμφωνα με τρεις πελάτες.

Η μία εκ των δύο εταιρειών είπε στη WSJ πως δεν πραγματοποιεί χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, περιλαμβανομένης της μεταφορές χρήματος, εντός περιοχών που ελέγχει το Ισλαμικό Κράτος, διότι έχει γίνει υπερβολικά δύσκολο.

Ωστόσο, ένα πρωί του Φεβρουαρίου, περίπου 20 Ιρακινοί και Σύριοι έκαναν ουρά έξω από το γραφείο της εταιρείας σε έναν δρόμο στη γειτονιά Μπεγιαζίτ της Κωνσταντινούπολης. Οι πελάτες έκαναν μεταφορές περίπου 50.000 δολαρίων προς τη Μοσούλη μέσα σε διάστημα 30 λεπτών. Δύο πελάτες έλαβαν 10.000 δολάρια από τη Ράκα. Κανένας από το ανταλλακτήριο δεν ζήτησε τον λόγο της μεταφοράς ή από ποιον προερχόταν το χρήμα.

Ο υπάλληλος της εταιρείας ρώτησε ένα μόνο πράγμα τον πελάτη που ήθελε να μεταφέρει 700 δολάρια στη Μοσούλη: αν ο παραλήπτης ήταν καταζητούμενος από το Ισλαμικό Κράτος. «Αυτή είναι η μία συναλλαγή που είναι αδύνατον να κάνουμε», σχολίασε ο υπάλληλος στη WSJ.

«Το χρήμα ρέει ευκολότερα και από νερό»

Ιρακινοί πρόσφυγες και επιχειρηματίες στην Τουρκία, την Ιορδανία και την κουρδική πόλη Αρμπίλ στο Ιράκ λένε πως πολλές περισσότερες τέτοιες εταιρείες έχουν ανοίξει τους τελευταίους 18 μήνες, μάλλον για να εκμεταλλευτούν την ανάπτυξη του Ισλαμικού Κράτους.

«Το χρήμα ρέει ευκολότερα και από νερό», σχολιάζει Ιρακινός έμπορος ο οποίος χρησιμοποιεί μια τουρκο-ιρακινή εταιρεία, την Taha Cargo, για να μεταφέρει κεφάλαια από το Ισλαμικό Κράτος και στη συνέχεια κάνει χρήση του δικτύου logistics της για να μεταφέρει διάφορα αγαθά ως αντάλλαγμα. Η Taha δεν ανταποκρίθηκε σε αιτήματα της WSJ για σχολιασμό.

Αυτού του είδους οι χρηματοοικονομικές δραστηριότητες είναι συνυφασμένες με τη δομή της κοινωνία της Μέσης Ανατολής, λόγω της εξυπηρέτησής τους, της διακριτικότητας και της έγκαιρης παράδοσης. Λειτουργούν από γραφεία που συχνά δεν δίνουν καμία ένδειξη των υπηρεσιών τους ή του πλούτου που ελέγχουν.

Οι χρηματοδότες των ανταλλακτηρίων γνωρίζουν τη ρευστότητα των εμπορικών τους εταίρων και δεν εισέρχονται σε συναλλαγές που δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν. Μάλιστα, οι απάτες και οι κλοπές είναι σπάνιο φαινόμενο. Σε ένα τέτοιο επάγγελμα, οι υπεύθυνοι των ανταλλακτηρίων γνωρίζουν πως οι οικογένειές τους θα θεωρούνταν υπεύθυνες για τα απλήρωτα χρέη και η φυλή τους θα υπέφερε στην περίπτωση ατιμίας.

Ιρακινοί τραπεζίτες και υπηρεσίες ανάπτυξης εκτιμούν πως πάνω από το ήμισυ των ιρακινών λιανεμπόρων χρησιμοποιούν τα ανταλλακτήρια και τις εταιρείες εμβασμάτων αντί για τις συμβατικές τράπεζες. Ως αποτέλεσμα, οι Ιρακινοί αξιωματούχοι έπρεπε να βρουν τρόπο να εξισορροπήσουν τις διεθνείς απαιτήσεις με την ευρωστία της οικονομίας της χώρας. Το κλείσιμο του συστήματος αυτού θα πυροδοτούσε ένα οικονομικό σοκ.

«Κινούν τις ρόδες της ιρακινής οικονομίας. Χωρίς αυτά δεν θα εισαγάγαμε ρούχα ή φρέσκα λαχανικά», σχολιάζει ο αναλυτής του Κέντρου Ιρακινών Σπουδών στην Ιορδανία και πρώην πολιτικός Yahya al-Kubaisi.

Πριν την κατάληψη της Μοσούλης από το Ισλαμικό Κράτος, η πόλη των σχεδόν 2 εκατ. ανθρώπων είχε 40 τράπεζες και περίπου 120 αδειοδοτημένα ανταλλακτήρια και υπηρεσίες εμβασμάτων, σύμφωνα με την κεντρική τράπεζα του Ιράκ.

Μόνο οι τράπεζες και οι υπηρεσίες εμβασμάτων έχουν άδεια να μεταφέρουν χρήμα εγχώρια ή στο εξωτερικό. Όμως, από καιρό τα ανταλλακτήρια αγνοούν τους κανόνες αυτούς και παρέχουν παρόμοιες υπηρεσίες στη Μοσούλη, το οικονομικό κέντρο του βόρειου Ιράκ.

Η κατάληψη της Μοσούλης από το Ισλαμικό Κράτος τον Ιούνιο του 2014, και στη συνέχεια άλλων πόλεων στο Ιράκ και την ανατολική Συρία, οδήγησε γρήγορα σε κλείσιμο τοπικών τραπεζών. Η τρομοκρατική οργάνωση έκλεψε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια από τα θησαυροφυλάκια των τραπεζών, σύμφωνα με αμερικανικές εκτιμήσεις.

Οι ΗΠΑ και οι περιφερειακές κυβερνήσεις έλαβαν άμεσα μέτρα για να αποκόψουν τα τραπεζικά καταστήματα των περιοχών που ελέγχει το Ισλαμικό Κράτος από το διεθνές τραπεζικό δίκτυο, βγάζοντας «εκτός» συναλλαγές με κωδικό αναγνώρισης από τα τραπεζικά καταστήματα που είχε καταλάβει το ΙΚΙΛ.

Έτσι, τα ανταλλακτήρια απέμειναν οι μόνοι πάροχοι χρήματος για μια περιοχή που καλύπτει αρκετά εκατομμύρια ανθρώπους. Σύμφωνα με υπεύθυνο ανταλλακτηρίου στην περιφέρεια Ανμπάρ, στα τέλη του καλοκαιριού του 2014, τα γραφεία του χειρίζονταν μεταφορές χρήματος από και προς το Ισλαμικό κράτος ύψους 500.000 δολαρίων εβδομαδιαίως.

Οι αμοιβές για αυτές τις υπηρεσίες ήταν 10%, ανέφερε, από 3-5% που ήταν πριν την κατάληψη από το Ισλαμικό Κράτος.

Κάποιες πρώιμες συναλλαγές γίνονταν για κατοίκους που ήθελαν να ξεφύγουν από την εξτρεμιστική οργάνωση. Τα ανταλλακτήρια «δεν ρωτούσαν πού έστελνες χρήματα ή ποιος ήταν ο παραλήπτης, ακόμα και αν ήξεραν πως τα έστελνες στο Ισλαμικό Κράτος», σύμφωνα με τον Mohammed, πρώην καθηγητή στη Μοσούλη και τώρα πρόσφυγα, καθώς η δήλωσή του ότι είναι άθεος τον έκανε στόχο για το Ισλαμικό Κράτος.

Υπεύθυνος ανταλλακτηρίου στη Φαλούτζα δήλωσε πως μετέφερε 100.000 δολάρια στη Βαγδάτη τον Ιούνιο του 2015 με παραλήπτη άνδρα από την Ανμπαρ, τον οποίον οι ιρακινές αρχές θεωρούν ύποπτο ως μαχητή του Ισλαμικού Κράτους.

Όπως ανέφερε, μετέφερε τα χρήματα διότι δεν πίστεψε τις κατηγορίες αυτές.

Μέχρι τότε, σχεδόν όλα τα αγαθά που εισέρχονταν σε περιοχές που ήλεγχε το Ισλαμικό Κράτος -όπως λάδια μηχανής για τα οχήματα που μετέφεραν τους μαχητές της οργάνωσης, αλλά και τα ρούχα που έπρεπε υποχρεωτικά να φορούν οι γυναίκες- αγοράζονταν μέσω του δικτύου των ανταλλακτηρίων, σύμφωνα με δυο εμπόρους.

Πέρυσι, ηγέτες των εξτρεμιστών απαγόρευσαν στα ανταλλακτήρια να εγκρίνουν τη μεταφορά κεφαλαίων εκτός Ισλαμικού Κράτους χωρίς απόδειξη που να δείχνει πως ο πελάτης είχε πληρώσει τον θρησκευτικό φόρο -γνωστό ως ζακάτ-, ύψους 10%.

Πέραν της βοήθειας στη συλλογή φόρων, το δίκτυο των ανταλλακτηρίων έχει επίσης βοηθήσει το Ισλαμικό Κράτος να κεφαλαιοποιήσει το αρμπιτράζ συναλλάγματος, παρέχοντας περισσότερα χρήματα για την φορολόγηση, αλλά και άμεσα κέρδη από τα ανταλλακτήρια.

Για πολλά χρόνια, οι συμμετέχοντες στην διμηνιαία δημοπρασία δολαρίων που πραγματοποιούσε η κεντρική τράπεζα του Ιράκ, περιελάμβαναν και ανταλλακτήρια που αγόραζαν δολάρια με το επίσημο επιτόκιο και τα πουλούσαν με κέρδος στους δρόμους. Η διαφορά του επιτοκίου τον τελευταίο χρόνο ήταν μέχρι και 7 ποσοστιαίες μονάδες.

Για την πρώτη δημοπρασία του Δεκεμβρίου, τα ανταλλακτήρια έθεσαν παραγγελίες για περισσότερα από 20 εκατ. δολάρια. Δεδομένης της διαφοράς στα επιτόκια, τα συμβόλαια αυτά αντιπροσώπευαν δυνατότητα κέρδους άνω των 330.000 δολαρίων.

Η Κεντρική Τράπεζα του Ιράκ διαθέτει λογαριασμό στην Fed, ο οποίος χρηματοδοτείται σε μεγάλο βαθμό από τα πετρελαϊκά αποθέματά του, και κάνει τακτικά αναλήψεις μεγάλων φορτίων νέων 100δόλαρων από την Fed, τα οποία μεταφέρονται στη Βαγδάτη.

Πέρυσι το καλοκαίρι, η Fed σταμάτησε προσωρινά τις παραδόσεις αυτές, λόγω ανησυχιών ότι τα χαρτονομίσματα αυτά πήγαιναν στο Ισλαμικό Κράτος μέσω των ανταλλακτηρίων. Το Ιράκ κινδύνευε με κρίση ρευστότητας μέχρι τον Αύγουστο, όταν άρχισαν και πάλι οι παραδόσεις νομισμάτων αφού το Ιράκ συμφώνησε να δίνει στην Fed περισσότερα στοιχεία για τις συναλλαγές.

Πολλά ανταλλακτήρια που έχουν έδρα σε περιοχές που ελέγχει το Ισλαμικό Κράτος, συμμετείχαν στις δημοπρασίες μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου, όταν οι ΗΠΑ πίεσαν το Ιράκ να απαγορεύσει δεκάδες εταιρείες που θεωρείται ότι συνεργάζονταν με την τρομοκρατική οργάνωση.

Οι υπεύθυνοι των ανταλλακτηρίων που εξακολουθούν να συμμετέχουν στη δημοπρασία, αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα αυτής της «μαύρης λίστας». Το Ιράκ δεν διαθέτει κάποιον μηχανισμό που να διασφαλίζει ότι οι ιδιοκτήτες των εταιρειών που βρίσκονται στη «μαύρη λίστα» δεν παρακάμπτουν τους περιορισμούς, ανοίγοντας απλώς νέες εταιρείες, ή μέσω κρυφών μεριδίων τους σε άλλα ανταλλακτήρια.

«Το Ιράκ δεν έχει ερευνητές ή ελεγκτές», σχολιάζει ο ιδιοκτήτης ανταλλακτηρίου Abu Omar. «Το Ιράκ έχει αξιωματούχους που περιμένουν να δωροδοκηθούν».

Euro2day