Πατήρ Δημήτριος: ο αρχηγός της Ιντέλιντζενς Σέρβις στην Ελλάδα

by on 21 February 2021

Από την πρώτη ανάρτηση αυτού του θέματος στην «καλύβα
ψηλά στο βουνό» πέρασαν ακριβώς δέκα χρόνια!(1
)

Από τότε, δεν σταμάτησα να παρακολουθώ τον «Πατέρα
Δημήτριο». Αλλά, γιατί να μας ενδιαφέρει;
Γιατί ως Ορθόδοξος εφημέριος στην Αθήνα εξομολογούσε ως την
άνοιξη του 1940 την ελίτ της πόλης, της βασιλικής οικογενείας
συμπεριλαμβανομένης!
Γιατί του αποδίδεται (χωρίς αποδείξεις) κάποια σχέση με την
αυτοκτονία Κορυζή.
Γιατί έχουμε τη μαρτυρία του Σεφέρη ότι ο Μπάλφουρ «καθοδηγούσε» την ελληνική κυβέρνηση.
Γιατί εικονίζεται στη φωτογραφία πίσω από τον Τσόρτσιλ και τον
Δαμασκηνό, τις μέρες της πιο κρίσιμης φάσης του Εμφυλίου πολέμου: το Δεκέμβρη του 1944.

Γιατί ήταν (σύμφωνα με τον Καργάκο, ο οποίος εδώ μάλλον έχει
δίκιο) «η γλώσσα (μεταφραστής) και το μυαλό του Σκόμπυ».
Γιατί είχε ενεργό ρόλο τις μέρες της συμφωνίας της Βάρκιζας,
καθώς, όπως μαρτυρείται, είχε επισκεφθεί τον Στέφανο Σαράφη και
μιλήσει με τον Ηλία Τσιριμώκο, αλλά και στις πολιτικές εξελίξεις μέχρι την αποχώρησή του από την Ελλάδα, στα 1947.
Τέλος, γιατί η περίπτωσή του αποδεικνύει ότι τα σύνορα
κατασκοπίας και υψηλής (θρησκευτικής, αλλά όχι μόνο)
πνευματικότητας δεν είναι αδιαπέραστα. Και το πιο σκανδαλιστικό:

μπορεί κανείς να τα περάσει για δεύτερη φορά – προς την αντίθετη
κατεύθυνση!
Για να αφηγηθεί κανείς με πληρότητα τα καθέκαστα που
αφορούν τον Ντέιβιντ Μπάλφουρ, χρειάζεται ένα ολόκληρο βιβλίο.
Πολλές σελίδες του οποίου θα πρέπει να ασχολούνται με τις
αγιορείτικες έριδες των Ελλήνων μοναχών με τους Ρώσους, που είχαν ως αποτέλεσμα την (κατ’ ουσίαν) εκδίωξη του Γέροντα Σωφρονίου (πνευματικού πατέρα του ανήσυχου Βρετανού) από το Άγιον Όρος και τη μετοικεσία του στη Μεγάλη Βρετανία.
Με εξαίρεση το διάστημα 1941-1962, ολόκληρη η (υπόλοιπη)
ενήλικη ζωή του Μπάλφουρ έχει καθοριστική σχέση με τη σύγχρονη ρωσική θεολογία και την αγιορείτικη μοναχική πρακτική, όπως τις ανάπτυξαν ο όσιος Σιλουανός και ο μαθητής του (και Γέροντας του Δημητρίου) πατέρας Σωφρόνιος, στο Άγιον Όρος και στο Έσσεξ.(2(
Μελετώντας την ελληνόφωνη βιβλιογραφία για την πολιτική –
κατασκοπευτική δράση του Μπάλφουρ διαπίστωσα ότι όλοι μαζί (οι
συγγραφείς και αρθρογράφοι) είναι μακριά νυχτωμένοι, πέραν του ότι ο ένας αντιγράφει τον άλλον και μάλιστα με αξιοσημείωτη
ελευθεριότητα. Αντίθετα με την πρώτη μου ανάρτηση, σ’ αυτή τη ριζική αναθεώρηση θα βασιστώ καταρχήν σ’ έναν αλλοδαπό (Βρετανό) ερευνητή, ο οποίος πραγματεύεται τον Μπάλφουρ με βάση τα λεγόμενα του ακαδημαϊκού του διδασκάλου (ο οποίος ήταν σημαντικά νεώτερος) του Επισκόπου Καλλίστου Διοκλείας.(3)

Ας ξεκινήσουμε από την αρχή, με οδηγό την εργασία του Nicholas
Fennell με τον χαρακτηριστικό τίτλο “David Balfour: An Englishman in the Eastern Orthodox melting pot”.(4)

O Μπάλφουρ γεννήθηκε ως Αγγλικανός, στα 1903, από πλούσια
οικογένεια, η οποία είχε μεγάλα συμφέροντα σε ορυχεία στη Ρωσία,
σύμφωνα με τον Μητροπολίτη Κάλλιστο, τουλάχιστον ως τα 1917. Αλλά και αργότερα, τουλάχιστον ως τον Β’ΠΠ, τίποτα δεν δείχνει ότι ο νεαρός Βρετανός είχε το παραμικρό οικονομικό πρόβλημα, το οποίο να τον δυσκολεύει στις σπουδές ή τις πολύ συχνές περιηγήσεις του στην Ευρώπη.
Ο Καργάκος διατύπωσε διαφορετική άποψη, χωρίς όμως να την
τεκμηριώνει:(5(
Ό πατήρ Δημήτριος ήταν μια πολύπλαγκτη προσωπικότητα. Λεγόταν Νταίηβιντ Μπάλφουρ, αλλά δεν ήταν από τη
γνωστή αριστοκρατική οικογένεια. Μάλλον το όνομα το πήρε από το ομώνυμο περιπετειώδες ανάγνωσμα.
Ο Καργάκος εννοεί το μυθιστόρημα Kidnapped, του Στήβενσον.(6)
Τη χρονιά της γέννησής του, η οικογένειά του μεταστράφηκε στον
Ρωμαιοκαθολικισμό, με αποτέλεσμα ο νεαρός Βρετανός να φοιτήσει σε καθολικά σχολεία. Στα 1922 γνώρισε τον Γάλλο Βενεδικτίνο Gillet, ο οποίος αργότερα μεταστράφηκε μαζί με τον Μπάλφουρ και έναν ακόμα Βενεδικτίνο στη Ρωσική Ορθοδοξία και έγινε αρχιμανδρίτης. Αυτός έστρεψε το ενδιαφέρον του Μπάλφουρ στην Ορθοδοξία. Κάτι που δεν τον εμπόδισε να γίνει Βενεδικτίνος μοναχός και διάκονος (1927). Για τέσσερα χρόνια δίδαξε στο Ελληνικό Κολλέγιο του Αγίου Αθανασίου στη Ρώμη (1928-32) ενώ παράλληλα συνέχιζε τις θεολογικές του σπουδές.
Το ενδιαφέρον του για τη Ρωσική Ορθοδοξία παρέμενε αμείωτο.
Ώσπου, στα 1932, ταξίδεψε στο Άγιον Όρος, στο Ρωσικό Μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονος, όπου συνάντησε τους Πατέρες Σιλουανό και Σωφρόνιο. Την ίδια χρονιά βαφτίστηκε Ορθόδοξος και έγινε ιερέας στο Παρίσι, ενώ την επόμενη χρονιά έλαβε το ρωσικό μοναχικό «μικρό σχήμα» και το όνομα Δημήτριος (Ντιμίτρι).
Ο Μπάλφουρ επέστρεψε στο Άγιον Όρος το Σεπτέμβριο του 1935
και έμεινε για έξι μήνες σ’ ένα απομακρυσμένο κελλί. Ωστόσο, οι
τοπικές ελληνικές αρχές τον πίεζαν να φύγει καθώς δεν ήθελαν η
ρώσικη μοναστική κοινότητα να έχει επισκέπτες. Επιπλέον,
δυσαρέσκεια προξενούσε το γεγονός ότι ο συγκεκριμένος επισκέπτης είχε υπάρξει Ρωμαιοκαθολικός. Έτσι, ο Μπάλφουρ αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το Άγιον Όρος.

Παρά τη συμβουλή των Γερόντων Σιλουανού και Σωφρονίου να
επιστρέψει στο Παρίσι, επέλεξε να πάει στα Ιεροσόλυμα.7
Έτσι βρέθηκε να κατέβει στην Αθήνα, όπου παρέμεινε το διάστημα 1936 -41.
Στα 1936 ο Μπάλφουρ ήταν πια 33 ετών και είχε ήδη μια πολυετή
εμπειρία θεολογικών σπουδών και αναζητήσεων: είχε λάβει δίπλωμα Καθολικού θεολόγου (1931) είχε μεταφράσει από τα Ρωσικά στα Αγγλικά κείμενα του Μπερντιάγιεφ, είχε συναναστραφεί και συζητήσει με κορυφαίους θεολόγους όλων των δογμάτων, είχε γίνει Καθολικός ιερέας και δυο φορές μοναχός, μια Καθολικός και μια Ορθόδοξος.

Στην Αθήνα τον υποδέχτηκαν με ανοιχτές αγκάλες. Ήταν ψηλός,
εντυπωσιακός άντρας, εύγλωττος, πολύγλωσσος, με μεγάλο
επικοινωνιακό χάρισμα και δυνατότητες να επηρεάζει και να κατακτά τους ανθρώπους και, επιπλέον, διέθετε το ακαταμάχητο ενδιαφέρον του Αγιορείτη μοναχού, έστω ολίγων μηνών, που ήταν Άγγλος!
Γράφτηκε στο μοναχολόγιο της Μονής Πεντέλης και ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρυσόστομος τον έκανε αρχιμανδρίτη και πνευματικό (δηλαδή εξομολόγο) στο παρεκκλήσι του νοσοκομείου Ευαγγελισμός.8
Παράλληλα ο Μπάλφουρ αποφοίτησε με άριστα από τη
Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου της Αθήνας. Ως Άγγλος –
Αγιορείτης έγινε περιζήτητος πνευματικός – εξομολόγος της «υψηλής» κοινωνίας της Αθήνας, ακόμη και του Παλατιού.
Είναι άγνωστο (για την ακρίβεια, παντελώς αναπόδεικτο) αν στα
χρόνια 1936 – 41 ο Μπάλφουρ διατέλεσε κατάσκοπος της Βρετανίας, ιδιαίτερα στο χώρο του Παλατιού.
Γράφει ο Καργάκος:9

Ήταν μια διχασμένη προσωπικότητα. Σαν τόν Καζαντζάκη,
κυνηγούσε να βρει ένα Θεό. Μέσα του όμως υπήρχε και το μικρόβιο της κατασκοπείας, δηλαδή της υποκλοπής μυστικών. Όποιος κλέβει
μυστικά, νιώθει πιο δυνατός. Ήταν ένας τύπος Λώρενς, αλλά χωρίς τη δική του προβολή, παρόλο πού η δική του δράση ήταν πιο πολυσχιδής και μακροχρόνια. Η κατασκοπεία, ως το παλαιότερο —μαζί με την πορνεία— επάγγελμα, έχει κι αυτό μια μυστικοπάθεια, έναν αποκρυφισμό σαν αυτόν πού διακρίνει κάποιους αυστηρούς μοναχούς. Το «Άγιο» Όρος υπήρξε γι’ αυτόν όχι σχολή θεολογίας αλλά κατασκοπείας. Τον δίδαξε να ετάζει νεφρούς, καρδίας, ψυχάς, μυαλά, κυρίως να διαβάζει μυστικά και να τα στέλνει στους κατάλληλους αποδέκτες.

Παραμένει παράδοξο, πάντως, πως «το Άγιον Όρος» δίδαξε όλα
αυτά στον Μπάλφουρ, στην ολιγόμηνη παραμονή του σ’ αυτό – πολύ περισσότερο που το μεγαλύτερο απ’ αυτό το διάστημα το πέρασε απομονωμένος, ως ερημίτης.

Γράφει ο Σοϊλεντάκης:10
Κατά μαρτυρία του μητροπολίτου Μεθοδίου Φούγια, ο
Μπάλφουρ του είπε ότι εάν δεν είχε αποσχηματισθεί κατά την Κατοχή, «τίποτε δεν τον εμπόδιζε να συνεχίσει να προσφέρει τις υπηρεσίες του στην Ιντέλιτζενς Σέρβις και να είναι και κληρικός». Όταν θέλησε να επανέλθει στην ενεργό διακονία, ή γυναίκα του τον απειλούσε πώς θα αυτοκτονήσει εάν την εγκατέλειπε για να γίνει μοναχός. Έτσι έμεινε μετέωρος μέχρι του θανάτου του. Κάποια στιγμή ζήτησε από τον ανωτέρω μητροπολίτη να τον επαναφέρει στην ενεργό ιεροσύνη, αλλά εκείνος τον παρέπεμψε στον Ρώσο μητροπολίτη Αντώνιο Βλούμ, διότι ήταν κληρικός της Ρωσικής Εκκλησίας. Ή απάντηση του τελευταίου ήταν αρνητική. Εκτός από το Έσσεξ, πήγαινε τακτικά στην «Οξφόρδη με το πρόσφορό του και τα ονόματα για να μνημονευθούν στην προσκομιδή.
Κατηγορήθηκε από την ελληνική δημοσιογραφία ότι κατασκόπευε και καθοδηγούσε τον βασιλιά Γεώργιο Β’. Όμως ο Μπάλφουρ σε συνομιλία με τον καθηγητή Αντ.- Αιμ. Ταχιάο παρατήρησε ότι δεν χρειαζόταν να κατασκοπεύει τον Γεώργιο Β’, διότι ό βασιλεύς συζούσε με την Αγγλίδα ερωμένη του.
Η «βρετανίδα ερωμένη» του Γεωργίου Β’ λεγόταν Joyce Britain –
Jones.11
Σε μια ημιεπίσημη ιστοσελίδα του ΚΚΕ αναφέρονται και τα εξής,
σε μια σύνοψη της προπολεμικής δράσης του Μπάλφουρ:12
Από την πρώτη στιγμή που έφτασε στην Αθήνα ο πατήρ
Δημήτριος, ήταν περιζήτητος στα μεγάλα σαλόνια της πόλης. Με την ιδιότητα του αρχιμανδρίτη γράφτηκε ως αδερφός στη Μονή Πεντέλης και συνέχισε τη φοίτησή του στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Κανείς δεν ξέρει αν ήρθε στην Ελλάδα στρατολογημένος από τις
βρετανικές μυστικές υπηρεσίες, ή αυτό συνέβη κατά την παραμονή του στην πρωτεύουσα.

Τα ελληνικά του πάντως, είχαν τελειοποιηθεί, ακόμη και στις
ψαλμωδίες. Κυκλοφορούσε στο Κολωνάκι και συχνά τον καλούσαν
μεγαλοαστοί για εξομολογήσεις. Εκανε αγιασμούς σε μέγαρα και
ευκατάστατα σπίτια, μεταξύ των οποίων και του στρατηγού Παπάγου.
Επίσης είχε γνωριστεί και είχε σχέσεις με τον μετέπειτα πρωθυπουργό Αλέξανδρο Κορυζή, που διαδέχθηκε τον Μεταξά και αυτοκτόνησε λίγο πριν μπουν οι Γερμανοί στην Ελλάδα.
Ο βρετανός ιερέας, δίδασκε στο Βρετανικό Ινστιτούτο Αθηνών και
παρέδιδε μαθήματα αγγλικών σε γόνους «μεγάλων τζακιών». Σύντομα ανέπτυξε σχέσεις με την αδελφότητα θεολόγων «H Ζωή» και τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Χρύσανθο. Με τις γνωριμίες αυτές ορίστηκε εύκολα, εφημέριος στο παρεκκλήσι του Ευαγγελισμού. Πλέον κατοικούσε μέσα στο χώρο του νοσοκομείου. Το αρχηγείο του όμως το είχε στήσει στην οδό Πλουτάρχου 2, στο Κολωνάκι. Το κτήριο έγραφε ο Καραγιώργης, «ανήκε στην αγγλική πρεσβεία και στους τηλεφωνικούς καταλόγους εμφανιζόταν ως έδρα της Γραμματείας του Πολιτικού Τμήματος του σερ Νόρτον».

Από το 1937 ως το 1939, ο Άγγλος κατάσκοπος με τα ράσα και τη
διχαλωτή μακριά γενειάδα, ανέλαβε εκκλησιαστικά χρέη κοντά στη
βασιλική οικογένεια. Οι σχέσεις του με τον βασιλέα Γεώργιο B´, τον
διάδοχό Παύλο και την τότε πριγκίπισσα Φρειδερίκη, ήταν πολύ στενές.
Ετσι μπορούσε να μπαινοβγαίνει άνετα στο παλάτι και να γίνεται
αποδέκτης πολλών πληροφοριών. Οι Βρετανοί είχαν χτυπήσει διάνα.
Γνώριζαν από πρώτο χέρι πολλά περισσότερα στοιχεία, ακόμη και για τα προσωπικά της βασιλικής οικογένειας. Πολλά μέλη της εξομολογούνταν συχνά στον αγαπημένο ιερέα. Παράλληλα, ο Μπαλφούρ «μεγάλωνε» τον κύκλο των σημαντικών γνωριμιών του με υψηλόβαθμους στρατιωτικούς και πολιτικούς, με τις ευλογίες του παλατιού.

Ως συμπέρασμα προκύπτει ότι η «κατασκοπευτική δράση» του
Μπάλφουρ ως τα 1941 στην Αθήνα μένει αποκλειστικά στο πεδίο των υποθέσεων, χωρίς την παραμικρή απόδειξη. Πολύ περισσότερο για το προηγούμενο διάστημα, στο Άγιον Όρος, όπου κάποιοι Αγιορείτες Γέροντες κατηγορούν τον Γέροντα του Μπάλφουρ Σωφρόνιο, ως κατάσκοπο των Βρετανών. Σημειωτέον, ο ίδιος ο Μπάλφουρ, κάνοντας «υπακοή» στον Γέροντα Σωφρόνιο, δεν απάντησε ποτέ στις κατηγορίες περί κατασκοπίας, υπό το ιερατικό κάλυμμα.
Ωστόσο, είναι γεγονός ότι στην προπολεμική Αθήνα διεξαγόταν
ένας εξαιρετικά δυναμικός χορός των κατασκόπων. Ιδίως Γερμανών, Ιταλών και Γερμανών, τους οποίους προσπαθούσε να εντοπίσει και να εξουδετερώσει η ελληνική αντικατασκοπία του καθεστώτος Μεταξά.13
Ο Μπάλφουρ έφυγε από την Αθήνα στις 18 Απριλίου 1941,
έχοντας, τυπικότατα, φροντίσει να πάρει τη σχετική άδεια από τον
Αρχιεπίσκοπο Χρύσανθο. Ταξίδεψε με τα άμφια και τα γένια του και
μάλιστα χοροστάτησε στη λειτουργία της Αναστάσεως, η οποία
τελέστηκε πάνω στο πλοίο που τον μετέφερε στη Μέση Ανατολή. Για την αναχώρηση του Μπάλφουρ από την Αθήνα υπάρχει η
μαρτυρία ενός συνταξιδιώτη του:14 Η ιστορία του ταξιδιού του περιγράφεται από έναν Έλληνα καθηγητή των Αγγλικών στο κολέγιο των Αθηνών εκείνης της περιόδου, τον Ηλία Ηλιάσκο, ο οποίος έφυγε με το προσωπικό της βρετανικής πρεσβείας, λίγο πριν την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στην ελληνική πρωτεύουσα και στο Κάιρο εργάσθηκε σαν εκφωνητής νέων
στον εκεί ραδιοφωνικό συμμαχικό σταθμό:


«Ο Βρετανός Γενικός Πρόξενος μας έδωσε τα απαραίτητα
έγγραφα για τον αδελφό μου και μένα να επιβιβαστούμε στο τελευταίο προς εκκένωση ιστιοφόρο από το λιμάνι του Πειραιά. Ήταν το S/S “Κορινθία” το οποίο άφησε τον Πειραιά στις 18 Απριλίου 1941 που έτυχε να είναι Μεγάλη Παρασκευή, σύμφωνα με το Ελληνορθόδοξο ημερολόγιο. Περίπου πέντε ημέρες αργότερα, ο στρατός του Χίτλερ βάδισε προς την Αθήνα. Το πλοίο ήταν γεμάτο από το προσωπικό της βρετανικής Πρεσβείας που μετέφερε τα αρχεία της Πρεσβείας μαζί του. »Ενας από τους επιβάτες ήταν ο David Balfour ο οποίος ήταν ο εφημέριος στο εκκλησάκι του Νοσοκομείου “Ευαγγελισμός”. Ήταν μια εντυπωσιακή ψηλή φιγούρα ενός αθλητικού άνδρα με μια μεγάλη
μαύρη γενειάδα. Αν και είχε χειροτονηθεί ιερέας της Ελληνικής
Ορθόδοξης Εκκλησίας, ήταν ένας Βρετανός υπήκοος και ευρέως
φημολογήθηκε ότι ήταν πράκτορας των Βρετανικών Μυστικών
Υπηρεσιών. Ο επίσημος τίτλος του ήταν «Πατήρ Δημήτριος».
»Ήταν επίσης ο πνευματικός πατέρας της ελληνικής βασιλικής
οικογένειας. Οταν το «Κορινθία» απέπλευσε ήταν ακόμα «Πατέρας
Δημήτριος» και στην πραγματικότητα χοροστάτησε στη λειτουργία της Ανάστασης, ενώ ήμασταν ακόμα στη θάλασσα. Αργότερα συνάντησα τον David Balfour και πάλι στο Κάιρο, και αυτή τη φορά είχε ξυρίσει τα γένια του, και φορούσε τη στολή του ταγματάρχη του Σώματος Πληροφοριών το οποίο είναι μια τακτική μονάδα του βρετανικού στρατού».

Ο Μπάλφουρ έβγαλε τα άμφια και ξυρίστηκε πέντε μήνες
αργότερα, για να μπει στη βρετανική κατασκοπεία, όπου σύντομα έγινε ταγματάρχης. Στο μεταξύ, όπως έγραψε ο ίδιος, είχε πάψει να πιστεύει στις αξιώσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας για αποκλειστικότητα (σημ: της θεολογικής αλήθειας) και είχε αηδιάσει με την ηθική διαφθορά κάποιων μελών του άγαμου κλήρου. Με άλλα λόγια, η πίστη του στην Ορθοδοξία είχε παύσει να υφίσταται.
Στα 1943 ο Μπάλφουρ υπηρετούσε στη Βρετανική Πρεσβεία του
Καϊρου, έχοντας σημαντικό ρόλο στις επαφές της με την εξόριστη
ελληνική κυβέρνηση. Είναι χαρακτηριστικό το σχετικό σχόλιο του
Γιώργου Σεφέρη, ο οποίος βρισκόταν επίσης στο Κάιρο, υπεύθυνος
Τύπου του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών: «Τα στρατεύματά μας λαμβάνουν τις διαταγές τους από τον Στρατηγό Paget και εμείς από τον Mister Balfour, πρώην Αγιορείτη καλόγερο, πρώην μακρογενάτο Ορθόδοξο παπά, πρώην μικροχιτλερομούστακο ταγματάρχη της «εξυπνάδας» (intelligence). Και δεν μας εμπιστεύεται ούτε για την μετάφραση. Καημένη Ελλάδα».15
Η Γαλλίδα συγγραφέας Φρέγια Σταρκ, είχε καλύτερη άποψη (και
οπωσδήποτε ενδεικτική για τη θρησκευτική – πνευματική φάση που περνούσε ο πρώην ιερέας και μοναχός δύο χριστιανικών ομολογιών) από τον Σεφέρη:16 «Έχει περάσει από πολλές θρησκείες, και τώρα είναι κοσμικός, έχοντας καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο κόσμος είναι απλώς ένα σφάλμα του Θεού. Έχει μία γοητευτική κορούλα και η γυναίκα του είναι ανυποχώρητη, αφοσιωμένη, μισεί την ακαταστασία και την αρχαιότητα, και έχει γοητευτικό χαμόγελο. Μου λέει ότι ο πόλεμος τον απελευθέρωσε από τον μοναστικό βίο ακριβώς την ώρα που έπρεπε»
Στο μεταξύ, κάποιος άλλος Μπάλφουρ, ήταν στο αντίστοιχο
διάστημα Α’ Γραμματέας της Βρετανικής Πρεσβείας στο Κάιρο:17
Η διαδικτυακή έρευνα δεν με βοήθησε να ξεκαθαρίσω αν υπήρχε
συγγενική σχέση μεταξύ τους ή επρόκειτο για απλή συνωνυμία.
Για την πολιτική στάση του Μπάλφουρ στη Μέση Ανατολή,
εμμέσως συνάγεται ότι αυτή ήταν ιδιαίτερη σκληρή απέναντι στο ΕΑΜ. Διαβάζουμε σε κείμενο του Γιώργου Καραγιάννη:18 Ο Π. Σιφναίος (δημοσιογράφος και πολιτικός, συνεργάτης του Σπ.
Μαρκεζίνη, υπουργός Προεδρίας στην κυβέρνηση Παπάγου μετά το
1952 και Παιδείας στην κυβέρνηση Μαρκεζίνη που διόρισε ο
Παπαδόπουλος το 1973) στο ημερολόγιο που κρατούσε όταν βρισκόταν στο Κάιρο, για τις επαφές του με τον βασιλιά Γεώργιο, τις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες και τους άλλους αστούς πολιτικούς, αναφέρεται σε ορισμένα σημεία και στον Μπάλφουρ. Στην εγγραφή της 15ης Φεβρουαρίου 1944 ο Μπάλφουρ «εξομολογείται» στον Σιφναίο πως ο «Τσουδερός (σ.σ. πρωθυπουργός της εξόριστης κυβέρνησης του
Καΐρου) έκανε άσχημα να καταδικάσει τα Τάγματα Ασφαλείας».
Τρεις μέρες μετά ο Σιφναίος γράφει: «Ο Μπάλφουρ επιρρίπτει
ευθύνας αγγλικών σφαλμάτων εις ΜΟ4 αλλά και εις Τσουδερόν .
Ουδέποτε μας εκτύπησε την γροθιά του, όπως έκαμε ο Ελευθέριος
Βενιζέλος. Αν εζήτει εντόνως να ενισχυθούν αι εθνικαί οργανώσεις θα εγίνετο. Και σήμερα δύναται να γίνη».
Για το Συνέδριο του Λιβάνου διαβάζουμε, στην ίδια πηγή:
Αλλά και τις παραμονές της διάσκεψης στο Λίβανο ο Λήπερ και ο
Μπάλφουρ πρωταγωνιστούν, αυτή τη φορά με τον Γεώργιο
Παπανδρέου, στις ίντριγκες για να πατήσει η ΕΑΜική ηγεσία τις
πεπονόφλουδες που της έστηναν. Στο ημερολόγιο του Σιφναίου
διαβάζουμε: 23 Απριλίου: «Ο Παπανδρέου σπίτι μου: ”Εγώ εχάραξα την γραμμήν εις τον Λήπερ. Είναι μια υπηρεσία που προσέφερα στην Ελλάδα”. Πιστεύει ότι η αντιπροσωπεία ΕΑΜ-ΠΕΕΑ δεν θα φθάσει στο Κάιρο».
24 Απριλίου: «Ο Μπάλφουρ πιστεύει και αυτός θεωρίαν
Παπανδρέου: ”θα προσκληθή το ΕΑΜ, αλλά θα επιρριφθή εις αυτούς άρνησις συμπράξεως”. Βενιζέλος (σ.σ. πρωθυπουργός μόλις για 12 μέρες) απεπέμφθη. Εντολή ανετέθη Παπανδρέου (σ.σ. αυτός κρίθηκε από τους άγγλους πιο ικανός για να κάνει τη βρώμικη δουλειά)» ( Σπύρου Μαρκεζίνη «Σύγχρονη Πολιτική Ιστορία της Ελλάδας 1936- 1975», τόμος πρώτος, σ. 401 και 404, εκδόσεις Πάπυρος). Λήπερ και Μπάλφουρ οργανώνουν το συνέδριο του Λιβάνου με τα γνωστά καταστροφικά για το λαϊκό κίνημα αποτελέσματα. Αυτοί μεθόδευσαν την πλήρη απομόνωση των αντιπροσώπων από την Ελλάδα με το πρόσχημα ότι έπρεπε να είναι ανεπηρέαστοι από το περιβάλλον. Στην πραγματικότητα ήθελαν οι εκπρόσωποι του ΚΚΕ του ΕΑΜ και της ΠΕΕΑ να μην έχουν καμία δυνατότητα επαφής με τα βουνά της
Ελεύθερης Ελλάδας και έτσι να είναι πιο «εύκολοι» στις παγίδες που τους έστηνε το υποχείριό τους, ο Παπανδρέου. Και δυστυχώς έτσι έγινε.
(…)
Ο Μπάλφουρ ήταν επί της υποδοχής στο αεροδρόμιο του Καΐρου
όπου έφτασε η αντιπροσωπεία της ΠΕΕΑ το Μάιο του 1944. Ο
καθηγητής Άγγελος Αγγελόπουλος, μέλος της αντιπροσωπείας, γράφει γι αυτή τη συνάντηση: «Κατ’ αρχήν, όταν φτάσαμε στο αεροδρόμιο του Καΐρου, μας υποδέχτηκε εκ μέρους της αγγλικής πρεσβείας ο συνταγματάρχης Μπάλφουρ. Εγώ μπήκα στο δικό του αυτοκίνητο και οι δυό μας φύγαμε από το αεροδρόμιο για το ξενοδοχείο «Σέπερτς» όπου θα μέναμε. Πηγαίνοντας τον ρώτησα αν έχει έρθει ποτέ στην Ελλάδα και μου απάντησε αρνητικά. Κατόπιν, όταν διηγούμην τα σχετικά στον Γιώργο Σεφέρη, που ήταν τότε πρεσβευτής στην Αίγυπτο μου απάντησε:
«Μα δεν ξέρεις ότι ο Μπάλφουρ ήταν παπάς και λειτουργούσε στον
«Ευαγγελισμό» στην Αθήνα; Γνωστός ως Παπα-Δημήτρης ανήκε στις
μυστικές υπηρεσίες των άγγλων». Εγώ δεν τον αναγνώρισα, μολονότι έκανε μαθήματα αγγλικών στην Αθήνα και η γυναίκα μου Έλλη ήταν μαθήτριά του. Και όχι μόνο αυτό. Όταν πέθανε η μητέρα μου τον είχα συναντήσει κι αυτόν στον «Ευαγγελισμό» σαν παπά. Δεν τον γνώρισα όμως τώρα, γιατί είχε πια ξυριστεί και χωρίς τα ράσα ήταν αγνώριστος.
Άλλωστε ούτε καν το φανταζόμουνα» (Αγγ. Αγγελόπουλου «Από την
Κατοχή στον Εμφύλιο», σ. 73, 74, Αθήνα 1994).
Με την Απελευθέρωση ο Μπάλφουρ βρέθηκε στην Αθήνα, όπου
διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο ως μεταφραστής και μεσολαβητής. Ήταν ο μεταφραστής του Τσόρτσιλ όταν επισκέφτηκε την Αθήνα κατά τα Δεκεμβριανά, ενώ ανάλογα (και κάτι παραπάνω) καθήκοντα είχε στη διάσκεψη της Βάρκιζας (Φεβρουάριος 1945)
Προσωπική μου άποψη είναι ότι εκείνο το διάστημα ο
Μπάλφουρ δρούσε περισσότερο ως πολιτικό στέλεχος της βρετανικής πρεσβείας στην Αθήνα, αμέσως πίσω από την πρώτη γραμμή (Μακ Μίλλαν, Λίπερ, Σκόμπυ) παρά ως ο,τιδήποτε άλλο. Εκ των πραγμάτων και χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν ήταν ο επικεφαλής της Intelligence Service στην Αθήνα. Σύμφωνα με τον Καργάκο,19 ασφαλώς, υπάρχει δικός του
δάκτυλος στην αυτοκτονία Κορυζή, κυρίως όμως στην ένταση και στην έκταση των Δεκεμβριανών. Ήταν ή γλώσσα (μεταφραστής) και το μυαλό του Σκόμπυ. Αυτός Ίσως (ή μάλλον) οργάνωσε προτού αναχωρήσει από τη Σμύρνη τα επεισόδια τον Σεπτέμβριο του 1955, όταν Τούρκοι «βασιβουζούκοι» ξεφτίλισαν Έλληνες αξιωματικούς και τις οικογένειες τους.
Δεν υπάρχει η παραμικρή απόδειξη σχετικά με τον Κορυζή. Την
ένταση των Δεκεμβριανών την καθόρισαν ο Τσόρτσιλ και οι ελληνικές εμπλεκόμενες παρατάξεις, όσο για την έκτασή τους, αυτή καθορίστηκε αποκλειστικά από τη δυναμική της σύγκρουσης: όλοι περίμεναν ότι θα έχει λήξει σε ελάχιστες μέρες, κι αυτή κράτησε περισσότερο από ένα μήνα! Επιπλέον, ο Σκόμπυ έπαιξε ρόλο στα Δεκεμβριανά μόνο τις πρώτες δέκα μέρες. Στη συνέχεια αντικαταστάθηκε από τον υποστράτηγο Τζων Χώκσγουερθ και η παρουσία του ήταν περισσότερο τυπική παρά ουσιαστική.20 Για τα γεγονότα της Σμύρνης (1955) ισχύει ότι και για τα
Σεπτεμβριανά της Κωνσταντινούπολης: τα οργάνωσε το επίσημο
τουρκικό κράτος. Αν σ’ αυτή τη διαδικασία είχαν κάποιο ρόλο οι
Βρετανοί (και ξεχωριστά ο Μπάλφουρ) είναι ένα ερώτημα το οποίο
απαιτεί τεκμηριωμένη απάντηση και όχι εικασίες. Σύμφωνα με ένα όχι αξιόπιστο «χριστιανικό» μπλογκ, το επίσημο βιογραφικό του
Μπάλφουρ (Βρετανικό Υπουργείο Εξωτερικών, 1965) αναφέρει ότι
διορίστηκε ως Γενικός Πρόξενος στη Σμύρνη στις 24 Ιανουαρίου 1951 και ως Γενικός Πρόξενος στη Γένοβα την 1η
Μαϊου 1955. Συνεπώς, αν ισχύουν αυτά, υπάρχει η πιθανότητα ο Μπάλφουρ να μην ήταν πια στη Σμύρνη το Σεπτέμβριο του 1955.21

Τον Ιανουάριο του 1947 ο Ριζοσπάστης με διαδοχικά
πρωτοσέλιδα «αποκάλυπτε» το ρόλο του Μπάλφουρ στο σχηματισμότης κυβέρνησης Μάξιμου, αλλά το βαρύ του πυροβολικό ήταν ο προπολεμικός ρόλος του Μπάλφουρ. Στις 26 Ιανουαρίου, ο Κώστας Καραγιώργης, διευθυντής της εφημερίδας και κορυφαίο στέλεχος του ΚΚΕ, έγραφε ότι ο παπά Δημήτρης και ο Ντέιβιντ Μπάλφουρ ήταν το ίδιο πρόσωπο (κάτι που ήταν ήδη γνωστό) το οποίο είχε μόνο μια αποστολή, να συλλέξει πληροφορίες για λογαριασμό της Ιντέλιτζεντ Σέρβις, της οποίας ήταν ο σταθμάρχης στην Αθήνα. Ο Μπάλφουρ έφυγε από την Αθήνα και συνέχισε την καριέρα του ως ανώτερος διπλωματικός υπάλληλος του βρετανικού υπουργείου Εξωτερικών

(μετά το 1951 ως Γενικός Πρόξενος) σε Ισραήλ, Σμύρνη, Γένοβα και
Γενεύη. Συνταξιοδοτήθηκε στα 1963 και αμέσως διορίστηκε ως
επικεφαλής του μεταφραστικού τμήματος του υπουργείου Εξωτερικών.
Δείγμα του μείγματος πραγματικών περιστατικών και
ανακριβειών λέγονταν και γράφονταν (ακόμα γράφονται) για τον
Μπάλφουρ είναι η λεζάντα του Σπυρίδωνος Μαρκεζίνη, ο οποίος αν μη τι άλλο θεωρείται δόκιμος Ιστορικός, στο έργο του Πολιτική Ιστορία της Νεώτερης Ελλάδος.22 Φρόνιμα, ωστόσο, ο Μαρκεζίνης καταγράφει ως πηγή του, τον υποναύαρχο Λαμπρινόπουλο, ενώ αναφέρει ως προσωπική του γνώση τη δυσαρέσκεια της συζύγου του Πρίγκιπα Νικολάου, αλλά και του τέως Αρχιεπισκόπου Χρύσανθου, για την αποκάλυψη του διπλού ρόλου του Μπάλφουρ (ιερέας – κατάσκοπος).
Για την κατασκοπευτική δράση του Μπάλφουρ μετά το 1944 ο
Μαρκεζίνης δεν έχει καμιά επιφύλαξη (αναμφιβόλως ήτο πράκτωρ της Intelligence Service) δεν αναφέρει όμως το παραμικρό για τη
προπολεμική περίοδο, πλην της δυσαρέσκειας όσων αισθάνονταν
εξαπατημένοι, ελλείψει οποιουδήποτε αποδεικτικού στοιχείου.
Αξίζει να σημειωθεί ότι καμιά δυσαρέσκεια για τον Μπλάφουρ
δεν εξέφρασε ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός, ο οποίος μετά τα
Δεκεμβριανά διατέλεσε Αντιβασιλεύς και ήταν αυτός που ως την
επιστροφή του Γεωργίου Β’ όρκιζε τις κυβερνήσεις που διόριζε ένας
στενός κύκλος Βρετανών, στον οποίο, εκ των πραγμάτων, συμμετείχε και ο Μπάλφουρ.
Ξαφνικά, στα 1962, ο Μπάλφουρ δήλωσε ότι επανήλθε η πίστη
του στην Ορθοδοξία και επανασυνδέθηκε με τον Γέροντα Σωφρόνιο, ο οποίος ήταν τότε ηγούμενος στη Μονή του Έσσεξ. Η υπόλοιπη ζωή του (πέθανε στα 1989) κύλησε σε διαρκή μετάνοια για την «πτώση» του, αφού είχε εγκαταλείψει εκουσίως το ιερατικό σχήμα και δεν μπορούσε να επιστρέψει σ’ αυτό, γιατί είχε νυμφευτεί. Παρέμεινε πάντα κοντά στην Ορθόδοξη Εκκλησία και το τυπικό της (εκκλησιασμοί, μετάληψη, ψαλτική, πρόσφορα κλπ). Γεννημένος γλωσσολόγος και καλός θεολόγος, ήταν ως το τέλος εξαιρετικά δραστήριος σε θέματα έρευνας και συγγραφής, έλαβε μάλιστα στα 75 του χρόνια και τον τίτλο του DPhil στην Οξφόρδη, έχοντας κάνει μια σημαντική έρευνα για τον Άγιο
Συμεών της Θεσσαλονίκης. Για τα υπόλοιπα δεδομένα της μετάνοιάς του αλλά και της συγγραφικής του παραγωγής, παραπέμπω στην εργασία του Nicholas Fennell23 αλλά και στον Σεβασμιότατο Ιερόθεο Ναυπάκτου, ο οποίος είχε γνωρίσει τον Μπάλφουρ και έγραψε ένα μακροσκελές και ενδιαφέρον κείμενο για τις πνευματικές του περιπέτειες με την Ορθοδοξία, με τίτλο Διάλογος π. Σωφρονίου και Μπάλφουρ.24
Οι «εσωτερικές» διαμάχες των πιστών Ορθοδόξων περί τους
οσίους Σιλουανό και Σωφρόνιο συνεχίζονται αδιάπτωτες ως τις μέρες μας. Πολλές απ’ αυτές αναφέρουν ή εμπλέκουν και τον Δημήτριο – Ντέιβιντ Μπάλφουρ. Εδώ, μια χαρακτηριστική ανάρτηση, για όποιον θέλει να πιάσει μιαν άκρη του νήματος:25 Η Αμερικανική Σχολή Κλασσικών Σπουδών της Αθήνας του δίνει
το ακόλουθο «βιογραφικό» στίγμα:
Ο Ντέιβιντ Μπάλφουρ (1903-1989) ήταν ιερέας-μοναχός της
Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, μέλος της Βρετανικής Inteligence Servise και Βυζαντινιστής.26
Ο ίδιος, κατά πάσαν πιθανότητα, ή κάποιος δικός του άνθρωπος,
φρόντισε να προσδιορίζεται στον τάφο του ως Μοναχός, Διπλωμάτης και Λόγιος.27
Ο Μπάλφουρ ήταν ένας πανέξυπνος, χαρισματικός άνθρωπος, με
μεγάλη μόρφωση και πολυσχιδή δράση. Υπήρξε κατάσκοπος, αλλά το κύριο χαρακτηριστικό του ήταν η αμφιταλάντευση ανάμεσα σε δυο κόσμους, το δυτικό Ρωμαιοκαθολικισμό και την ανατολική Ορθοδοξία. Στους οποίους, εντασσόμενος, αναζητούσε την αλήθεια ψάχνοντάς την στα άκρα. Είναι βέβαιο ότι αν είχε κατευθυνθεί εξαρχής στην πολιτική ή στρατιωτική δράση, αντί για τις θεολογικές αναζητήσεις, θα είχε αφήσει πολύ πιο ευδιάκριτο ιστορικό αποτύπωμα. Έτσι κι αλλιώς όμως η παρουσία του υπήρξε μοναδική και η ζωή του συναρπαστική, ακόμα και
για τους σημερινούς αναγνώστες.

Πάνος Ζέρβας

1 https://panosz.wordpress.com/2010/10/16/civil_war-87

2
Όσιος Σωφρόνιος
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%86%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CE%A3%
CF%89%CF%86%CF%81%CF%8C%CE%BD%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CF%84%CE%BF
%CF%85_%CE%88%CF%83%CF%83%CE%B5%CE%BE
3
Για τον Σεβασμιότατο Κάλλιστο:
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%AC%CE%BB%CE%BB%CE%B9%CF%83%C
F%84%CE%BF%CF%82_%CE%93%CE%BF%CF%85%CE%AD%CE%B1%CF%81
4https://www.academia.edu/35755540/DAVID_BALFOUR_AN_ENGLISHMAN_IN_TH
E_EASTERN_ORTHODOX_MELTING_POT

5
http://ermionh.blogspot.com/2010/09/blog-post_1595.html
6
https://en.wikipedia.org/wiki/Kidnapped_(novel)

7
Σοϊλεντάκης: http://ermionh.blogspot.com/2010/09/blog-post_1595.html

8 Μια άλλη αφήγηση, προερχόμενη από τον Κώστα Καραγιώργη του ΚΚΕ, η οποία
αμφισβητείται, λέει ότι αρχιμανδρίτη τον χειροτόνησε ο Καρυστίας Παντελεήμων.
9 http://ermionh.blogspot.com/2010/09/blog-post_1595.html

10 http://ermionh.blogspot.com/2010/09/blog-post_1595.html
11 Η εξαίρετη κυρία Joyce Brittain-Jones
https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/11/20/gcw-627/
12 https://ethniki-antistasi-dse.gr/David-Balfour.html

13 https://www.mixanitouxronou.gr/quot-oi-ellines-einai-adynamoi-kai-thaechoyme-eykoli-niki-quot-i-anafora-toy-italoy-kataskopoy-kai-o-choros-tonpraktoron-stin-athina-pote-synelifthisan-chilioi-kataskopoi-toy-echthroy/
&
https://www.efsyn.gr/nisides/127634_nazi-kataskopoi-sti-skia-tis-agias-aikaterinis

14 https://ethniki-antistasi-dse.gr/David-Balfour.html

15 Πολιτικό Ημερολόγιο, τ.Α’. 25 Νοεμβρίου 1935 έως 13 Οκτωβρίου
1944, εκδ. Ίκαρος, σ. 185.
16 Οι Ακτές της Λυκίας, εκδ. Ωκεανίδα, 2002 σ.57.
17 https://en.wikipedia.org/wiki/Patrick_Balfour,_3rd_Baron_Kinross

18 Γιώργος Καραγιάννης, Ντέιβιντ Μπάλφουρ: Ο ρασοφόρος βρετανός πράκτορας.
14.8.2017.
https://www.imerodromos.gr/deivint-balfour-o-rasoforos-vretanos-praktoras/

19 http://ermionh.blogspot.com/2010/09/blog-post_1595.html
20 Δες σχετικά: Δεκέμβρης 1944: Ερωτήματα και απαντήσεις
https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/12/28/gcw-770/

21 http://www.markoseugenikos.gr/index.php?name=biography.of.david.balfour

22 Τόμος Δ’, Αθήνα, 1978, σ. 635.

23https://www.academia.edu/35755540/DAVID_BALFOUR_AN_ENGLISHMAN_IN_TH
E_EASTERN_ORTHODOX_MELTING_POT
24 http://trelogiannis.blogspot.gr/2015/08/blog-post_120.html
25 http://syghorisis.blogspot.com/2013/05/blog-post_28.html
26 https://www.ascsa.edu.gr/index.php/archives/david-balfour-papers
27 https://www.findagrave.com/memorial/37740139/david-balfour