Η ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΠΩΣ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΜΑΣ; ΜΑΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙ ΕΝΟΧΕΣ ΜΕ ΦΡΑΣΕΙΣ ΣΑΝ ΤΟ «ΜΑΖΙ ΤΑ ΦΑΓΑΜΕ»;….

by on 19 March 2015

Κάποιες συστάσεις πρώτα, πού βρισκόμαστε, τι κάνει η Ε.Π.Ι.Ψ.Υ.

Είμαι η Μαρίνα, για το αρχείο σας, Μαρίνα Οικονόμου Λαλιώτη, έτσι; αυτό θα βάλετε, επίκουρη καθηγήτρια ψυχιατρικής. Το Ε.Π.Ι.Ψ.Υ. είναι ένας φορέας ψυχικής υγείας που ασχολείται με την έρευνα σε θέματα ψυχική υγείας, με την εκπαίδευση. Αυτό, δεν.. δεν θα τα πω, δε θα φανούν αυτά ελπίζω, έτσι; Είναι ένας μεγάλος οργανισμός στο χώρο της ψυχικής υγείας που ασχολείται με το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής με διευθυντή τον καθηγητή και ακαδημαϊκό, κύριο Κώστα Στεφανή που οι βασικοί τομείς των δραστηριοτήτων των είναι η έρευνα, η έρευνα σε θέματα ψυχικής υγείας, η εκπαίδευση σε θέματα πάλι ψυχικής υγείας σε όλες τις βαθμίδες από, εκπαιδεύει από επαγγελματίες ψυχικής υγείας μέχρι φοιτητές, ειδικευόμενους, όλους τους κλάδους των επαγγελμάτων ψυχικής υγείας και ταυτόχρονα παρέχει υπηρεσίες ψυχιατρικές μέσα από το Κέντρο Ψυχικής Υγείας που διαθέτει, το Κέντρο Ψυχικής Υγείας του Ε.Π.Ι.Ψ.Υ. παρέχει υπηρεσίες στις περιοχές του, τις όμορες του Ε.Π.Ι.Ψ.Υ., δηλαδή την περιοχή του Χολαργού, του Παπάγου, του Νέου Ψυχικού, του.. Ελληνορώσων, τις γειτονικές περιοχές και παράλληλα το Ε.Π.Ι.Ψ.Υ. διαθέτει ένα κέντρο ημέρας και ένα νοσοκομείο ημέρας όπου οι ασθενείς έρχονται κατά τη διάρκεια της ημέρας, απασχολούνται και λαμβάνουν ένα πλήρες φάσμα ψυχιατρικών υπηρεσιών.

Έχετε κάνει κάποια έρευνα για την κρίση και τα ψυχικά προβλήματα που προκαλεί;

Το Ε.Π.Ι.Ψ.Υ. έχει κάνει μια σειρά ερευνών που είχαν ως στόχο να διερευνήσουν τα, την επικράτηση της κατάθλιψης και των, γενικώς των συναισθηματικών διαταραχών στον ελληνικό πληθυσμό. Έτσι έγινε μία έρευνα το 2008, επαναλήφθηκε το 2009 και επαναλήφθηκε και 3η φορά το 2011. Επειδή τα δεδομένα τα κοινωνικοοικονομικά στη χώρα μας άλλαξαν δραματικά από το 2008 μέχρι το 2011 οι έρευνες αυτές μας έδωσαν τη δυνατότητα να δούμε και τις διαφορές στα επίπεδα της κατάθλιψης και των συμπεριφορών που έχει αναπτύξει ο σύγχρονος Έλληνας επηρεαζόμενος πια από την οικονομική κρίση. Έτσι τα αποτελέσματα των ερευνών αυτών είναι πραγματικά αποκαλυπτικά, φαίνεται ότι τα ποσοστά του μείζονος καταθλιπτικού επεισοδίου, της μείζονος κατάθλιψης, της κλινικής κατάθλιψης δηλαδή, ανάμεσα στο 2008 και στο 2011 έχουν αυξηθεί στατιστικά σημαντικά, οι διαφορές που έχουν βρεθεί είναι στατιστικά σημαντικές πράγμα που δείχνει ότι η οικονομική κρίση φαίνεται να έχει επηρεάσει τον ψυχισμό του Έλληνα. Επίσης, εκεί που φαίνονται διαφορές σημαντικές είναι στις σκέψεις αυτοκτονίας, στο να έχει σκεφτεί ο άνθρωπος να βάλει τέρμα στη ζωή του υπό την επίδραση διαφόρων βεβαίως ψυχοπιεστικών γεγονότων και έχουν βρεθεί επίσης διαφορές ως προς τα ποσοστά των αποπειρών. Μια ερώτηση ήταν αν έχετε κάνει απόπειρα, κάποια απόπειρα, κάποιου τύπου απόπειρα αυτοκτονίας το τελευταίο διάστημα πριν από την έρευνα και βρέθηκαν εκεί στατιστικά σημαντικές διαφορές. Η κατάθλιψη ξέρετε είναι μια κατάσταση, η οποία στην κλινική της μορφή έχει πάρα πολλούς αιτιολογικούς παράγοντες, βιολογικούς, γενετικούς, παράγοντες προσωπικότητας, είναι αυτοί που παίζουν επίσης πολύ σημαντικό ρόλο αλλά φαίνεται ότι παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο και τα στρεσογόνα γεγονότα ζωής, οι κοινωνικοί και οικονομικοί παράγοντες γενικότερα. Έτσι λοιπόν αυτό που φαίνεται ότι έχει αλλάξει τελευταία στη χώρα μας είναι η επίδραση των κοινωνικοοικονομικών παραγόντων. Φαίνεται ότι οι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες και στη χώρα μας επηρεάζουν την ψυχική υγεία του πληθυσμού, κυρίαρχα φαίνεται να επηρεάζουν ως προς τον τομέα της κατάθλιψης, η κλινική οντότητα που επηρεάζεται περισσότερο είναι η κατάθλιψη. Φαίνεται λοιπόν ότι έχουμε μια αύξηση στα επεισόδια, στα μείζονα καταθλιπτικά επεισόδια και ο ρόλος των κοινωνικοοικονομικών παραγόντων φαίνεται να είναι σημαντικός.

Οπότε μπορούμε να πούμε ότι υπάρχει μια εθνική κατάθλιψη, συλλογική κατάθλιψη;

Εθνική κατάθλιψη. Θα έλεγα ότι ο όρος αυτός έχει κατά κόρον χρησιμοποιηθεί στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Αυτή η οικονομική κρίση είναι μια καινούρια κατάσταση για τη χώρα μας και είναι και μια καινούρια κατάσταση για τους ανθρώπους, για τους Έλληνες. Όπως είπαμε η οικονομική κρίση επηρεάζει τα προβλήματα ψυχικής υγείας και πολλές φορές τα δημιουργεί. Βεβαίως άνθρωποι που ήταν από πριν ευάλωτοι στο να αναπτύξουν κάποια προβλήματα ψυχικής υγείας, γίνονται ακόμα πιο ευάλωτοι σε περιόδους οικονομικής κρίσης. Αυτή η οικονομική κρίση έχει φέρει ανατροπές. Έχει φέρει ανατροπές και στις πιο απλές βεβαιότητες της ζωής. Αυτές οι ανατροπές έχουν επηρεάσει και τον ψυχισμό των Ελλήνων. Και θα έλεγα ότι έχουν επηρεάσει δραματικά τον ψυχισμό των Ελλήνων. Αυτή η οικονομική κρίση έχει φέρει μια ανθρώπινη κρίση. Όταν λέμε οικονομική κρίση τι εννοούμε; Εννοούμε οικονομική δυσχέρεια, εννοούμε χρέη, εννοούμε πτώση του εισοδήματος, εννοούμε φτώχεια, εννοούμε συρρίκνωση των κοινωνικών παροχών. Όλες αυτές οι συνιστώσες της οικονομικής έχουν οδηγήσει σε μια ανθρώπινη κρίση, κρίση μέσα στον ίδιο τον άνθρωπο, στον ψυχισμό του ανθρώπου κι έτσι λοιπόν ο σύγχρονος Έλληνας θα λέγαμε σήμερα ότι διακατέχεται από άγχος, από πανικό, από αγωνία, από φόβο, από ανασφάλεια για το μέλλον, από απαισιοδοξία, από απώλεια της ελπίδας και ο φόβος χωρίς ελπίδα ξέρετε οδηγεί σε απόγνωση και οδηγεί σε απελπισία. Βλέπουμε λοιπόν ότι η οικονομική κρίση φέρνει μια ανθρώπινη κρίση. Αλλά πέρα από αυτό η οικονομική κρίση φέρνει και μια ανθρωπιστική κρίση, μια κρίση στο επίπεδο της κοινωνίας. Η οικονομική κρίση βάζει σε δοκιμασία θα λέγαμε όλους τους, όλες τις, να το σταματήσουμε

Η οικονομική κρίση φέρνει λοιπόν και μια ανθρωπιστική κρίση, μια κρίση στο επίπεδο της κοινωνίας. Και δοκιμάζονται θα έλεγα όλες οι έννοιες του κοινωνικού κράτους, των κοινωνικών υπηρεσιών, των υπηρεσιών υποστήριξης και κοινωνικής φροντίδας. Ακόμα δοκιμάζονται και οι έννοιες της φιλαλληλίας, της αλληλεγγύης. Έτσι λοιπόν βλέπουμε ότι αυτή η οικονομική κρίση επηρεάζει το ίδιο το άτομο, επηρεάζει την οικογένεια, είναι και μία κρίση της οικογένειας γιατί η οικογένεια καλείται να καλύψει τις ανάγκες που δημιουργούνται αναπάντεχα σε ένα μέλος της και ταυτόχρονα δοκιμάζει και την ίδια την κοινωνία.

Έχετε κάνει λόγο για μια θλιμμένη γενιά. Μπορούμε να πούμε γενικότερα ότι η κρίση θα αλλάξει το χαρακτήρα μας;

Θα έλεγα ότι τα χαρακτηριστικά του Έλληνα είναι απ’ τη μια η ανεμελιά όπως λέτε. Απ’ την άλλη θα ‘λεγα ότι είναι και το φιλότιμο. Θα ‘λεγα ότι το εθνικό μας χαρακτηριστικό είναι το φιλότιμο. Θα ‘λεγα ότι βεβαίως και θα μας επηρεάσει η οικονομική κρίση. Βεβαίως και μας επηρεάζει αυτή η περιρρέουσα θλιμμένη ατμόσφαιρα επηρεάζει τον ψυχισμό μας, επηρεάζει τον νέο, τον νέο άνθρωπο που βλέπει όλες οι προσπάθειες που έχει κάνει και οι επενδύσεις, οι επενδύσεις σε εκπαίδευση, οι επενδύσεις σε προσπάθεια, να πηγαίνουν περίπου χαμένες, βλέπει τα όνειρά του να περιορίζονται, να μην μπορούν να πραγματοποιηθούν, οι ελπίδες του για το μέλλον, για μια ζωή όπως την ονειρευόταν, για μια ακόμη καλύτερη ζωή, καλύτερη απ’ τη ζωή που προδιέγραφε η οικογένειά του, βλέπουμε ότι όλα αυτά γκρεμίζονται. Γίνεται λοιπόν η νέα γενιά μια θλιμμένη γενιά, ακόμα το ότι πολλοί νέοι, πολλά καλά μυαλά θα τα στερηθεί η χώρα μας γιατί θα πάνε κάπου στο εξωτερικό να βρουν το δρόμο τους και να ανοίξουν τους ορίζοντές τους σε άλλες χώρες, ακόμα κι αυτό είναι κάτι πολύ θλιβερό θα έλεγα, όχι μόνο για τους ίδιους τους νέους και για την οικογένειά τους που θα τους στερηθεί αλλά και για τη χώρα μας γιατί θα στερηθεί αυτά τα νέα μυαλά που τα έχει ανάγκη. Θλιμμένη γενιά είναι και οι ενήλικες αν θέλετε αυτής της χώρας, οι ενήλικες που έχουν τις οικογένειές τους, που έχουν κοπιάσει για να χτίσουν και το μέλλον το δικό τους αλλά και το μέλλον των παιδιών τους και βλέπουν ξαφνικά να κατακρημνίζεται όλη η επένδυση που έχουν κάνει, η συναισθηματική επένδυση στη δουλειά τους αλλά και οικονομική επένδυση στη δουλειά τους. Θα έλεγα επίσης ότι θλιμμένες γενιές είναι και οι υπερήλικες αυτής της χώρας που έχουν πληρώσει για να πάρουν μια καλή σύνταξη που έχουν δουλέψει πολύ για να εξασφαλίσουν τα γηρατειά τους και βλέπουν λοιπόν όλα αυτά να γκρεμίζονται, κυριολεκτικά να συρρικνώνεται, να συρρικνώνονται οι δυνατότητες που έχουν για να τελειώσουν τη ζωή τους με αξιοπρέπεια γιατί αυτή η οικονομική κρίση και ο τρόπος που πολλές φορές χειρίζεται κανείς την οικονομική κρίση θίγει και την αξιοπρέπεια του κάθε ανθρώπου και θίγει την αξιοπρέπεια του ηλικιωμένου, θίγει την αξιοπρέπεια του νέου, θίγει την αξιοπρέπεια όλων των μελών μιας οικογένειας.

Νομίζετε ότι αυτός είναι ο λόγος που κάνει κάποιον να θέλει να δώσει κάποιο τέλος, η αξιοπρέπεια, η απόγνωση εν τέλει.

Θα έλεγα ότι η απόγνωση και η απελπισία είναι πολύ κακοί σύμβουλοι. Η ζωή ξεκινάει απ’ την άλλη πλευρά της απελπισίας. Όταν ο άνθρωπος είναι με την πλευρά του φόβου και της απελπισίας, τότε μπορεί πραγματικά να σκεφτεί να βάλει τέρμα στη ζωή του. Αν δεν βλέπει πουθενά ελπίδα, αν βλέπει να έχουν κατακρημνιστεί ό,τι έχει χτίσει, τότε πραγματικά μπορεί να σκεφτεί να βάλει τέρμα στη ζωή του. Υπάρχουν έρευνες ξέρετε από άλλες χώρες που ‘χουν περάσει από τη δίνη μιας οικονομικής κρίσης που εκεί έχει φανεί ότι σ’ αυτές τις χώρες υπήρχε μια δραματική αύξηση των αυτοκτονιών. Ας θυμηθούμε το Κραχ του ’29 στην Αμερική, ας θυμηθούμε λίγο πιο πρόσφατα τις αλλαγές της πρώην Σοβιετική Ένωση, ας θυμηθούμε την κρίση στην Ασία στα τέλη της δεκαετίας του ’90, έχουν γίνει έρευνες σ’ αυτές τις χώρες και είχε φανεί ότι είχαμε μια αύξηση στις αυτοκτονίες, είχαμε μια αύξηση στη χρήση του αλκοόλ και είχε βρεθεί επίσης αύξηση στις ανθρωποκτονίες και στις παραβατικές συμπεριφορές γιατί η απελπισία οδηγεί τον άνθρωπο όχι μόνο σε αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές αλλά και σε ετεροκαταστροφικές συμπεριφορές, σε παραβατικές συμπεριφορές, αυξάνονται οι ανθρωποκτονίες, αυξάνεται η εγκληματικότητα. Έχουμε λοιπόν τα παραδείγματα απ’ τις άλλες χώρες. Επίσης, έρευνες απ’ τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας έχουν δείξει ότι η ανεργία παραδείγματος χάρη, που είναι βασική συνιστώσα μιας οικονομικής κρίσης, έχει βρεθεί λοιπόν ότι όταν αυξάνεται κατά 1% η ανεργία, αυξάνονται οι αυτοκτονίες κατά 0,8% και πολύ κοντά είναι και η αύξηση του ποσοστού των ανθρωποκτονιών. Όταν δε η ανεργία αυξάνεται σε ποσοστά πάνω από το 3%, τότε η αύξηση του ποσοστού των αυτοκτονιών είναι πολλαπλώς μεγαλύτερη. Καταλαβαίνουμε λοιπόν ότι η ανεργία είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας. Από κει και πέρα έχει βρεθεί ότι τα χρέη, όχι τόσο το χαμηλό εισόδημα και ειδικά όταν ο άνθρωπος είναι εξοικειωμένος μ’ ένα χαμηλό εισόδημα, αυτό δεν αποτελεί απώλεια. Η απώλεια του εισοδήματος μαζί με τα χρέη που τα χρέη δημιουργούν μία ανασφάλεια επιπλέον και μία επισφάλεια, φαίνεται ότι είναι ένας ειδικός παράγοντας τα χρέη που μπορεί να οδηγήσουν τον άνθρωπο στην αυτοκτονία ή μπορούν να οδηγήσουν τον άνθρωπο σε μια μείζονα κατάθλιψη. Βλέπουμε λοιπόν πώς παράγοντες, πώς συνιστώσες μιας οικονομικής δυσπραγίας οδηγούν πια και σε παράγοντες μιας ψυχικής δυσπραγίας, μιας ψυχικής συρρίκνωσης, μιας απελπισίας και μιας απόγνωσης που μπορεί να οδηγήσει από κει και πέρα στην αυτοκτονία.

Ξέρετε μια πιο διεισδυτική ματιά στα ερευνητική δεδομένα, και στα ελληνικά αλλά και στα δεδομένα των άλλων χωρών που έχουν κάνει έρευνες σχετικές με την κατάθλιψη, δείχνουν μια ανατροπή στα μέχρι τώρα επιδημιολογικά δεδομένα για την κατάθλιψη. Μέχρι τώρα ξέραμε ότι η κατάθλιψη ήταν ένα θλιβερό προνόμιο των γυναικών. Επίσης, τα χαμηλά κοινωνικοοικονομικά στρώματα είχαν αυξημένες πιθανότητες να αναπτύξουν κατάθλιψη, οι άγαμοι, οι άνεργοι επίσης, είπαμε ότι η ανεργία συσχετίζεται με την κατάθλιψη. Όμως, και δεδομένα από την Γραμμή, τη Γραμμή βοήθειας για την κατάθλιψη, το 1034 αλλά και τα ερευνητικά δεδομένα από τις 3 μεγάλες επιδημιολογικές πανελλαδικές έρευνες του Ε.Π.Ι.Ψ.Υ. δείχνουν την εξής ανατροπή: Παραδείγματος χάριν, έχουν αυξηθεί σημαντικά τα ποσοστά των ανδρών που εμφανίζουν κατάθλιψη. Έχουν αυξηθεί επίσης τα ποσοστά των ανθρώπων που είναι έγγαμοι, που έχουν μια οικογένεια, έχουν αυξηθεί τα ποσοστά των ανθρώπων που βρίσκονται στη μέση παραγωγική ηλικία ενώ μέχρι τώρα πιο πολύ η κατάθλιψη άγγιζε τους ηλικιωμένους ή τους νέους. Αυτές οι ανατροπές στα επιδημιολογικά δεδομένα έχουν άμεση συσχέτιση με τις ανατροπές που έχουν έρθει στην κοινωνική μας ζωή. Δηλαδή οι άντρες, μέχρι στιγμής τα επιδημιολογικά δεδομένα έδειχναν ότι οι άντρες δεν ανέπτυσσαν πολύ συχνά κατάθλιψη. Ξέρουμε όμως ότι για τον άντρα είναι και ένα ταμπού να δεχθεί ότι έχει κατάθλιψη, ότι έχει γενικώς κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας. Και ο άντρας επίσης δεν αναζητούσε συχνά βοήθεια και κατέφευγε σε κάποιους άλλους τρόπους, παραδείγματος χάριν, ανέπτυσσε άτυπη κατάθλιψη, κατέφευγε στη χρήση αλκοόλ ή ουσιών πιο πολύ. Σήμερα βλέπουμε ότι οι άντρες έχουν πληγεί ιδιαίτερα απ’ αυτή την οικονομική κρίση. Ακόμα και αυτοί που εργάζονται ζουν με το άγχος της απόλυσης. Ακόμα θίγεται ο παραδοσιακός ρόλος του άντρα που εξακολουθούσε να υπάρχει ακόμη στην ελληνική κοινωνία, ο άντρας είναι υπεύθυνος για τα οικονομικά της οικογένειας. Όταν λοιπόν ο άντρας απολύεται ή ζει με το άγχος της απόλυσης, χάνει το ρόλο του, χάνει την αυτοεκτίμησή του, χάνει την ταυτότητά του γιατί η εργασία πέρα από οτιδήποτε άλλο δίνει αίσθηση, και το αίσθημα της ταυτότητας σ’ έναν άνθρωπο. Βλέπουμε λοιπόν να αυξάνονται δραματικά τα ποσοστά της κατάθλιψης στους άντρες. Οι έγγαμοι επίσης, ξέρετε τα παραδοσιακά υποστηρικτικά συστήματα, όπως η οικογένεια, που είναι το κατεξοχήν παραδοσιακό σύστημα, ειδικά για τη χώρα μας, η οικογένεια εξακολουθεί να λειτουργεί ως θεσμός, ένας εξαιρετικά ισχυρός θεσμός. Οι άνθρωποι λοιπόν που είναι έγγαμοι έχουν επιφορτιστεί με τις έννοιες και τις ανάγκες όλων των μελών της οικογένειάς τους. Όταν νιώθουν λοιπόν ότι πλήττεται κάποιο μέλος της οικογένειάς τους ή πλήττονται αυτοί οι ίδιοι καταλαβαίνετε τι συνέπειες μπορεί να έχει αυτό στον ψυχισμό τους. Βλέπουμε λοιπόν κάποιες ανατροπές και στα επιδημιολογικά δεδομένα της κατάθλιψης. Επίσης, δεν αναπτύσσουν κατάθλιψη πια μόνο οι φτωχοί και οι άνεργοι. Άνθρωποι που μέχρι τώρα είχαν μια πολύ καλή οικονομική κατάσταση, επιχειρηματίες, άνθρωποι που είχαν δουλέψει πολύ για να στήσουν μια επιχείρηση, που έδιναν ταυτόχρονα δουλειά σε άλλους ανθρώπους, κάτω απ’ αυτή τη δίνη της οικονομικής κρίσης μπορεί να έχουν κατακρημνιστεί κυριολεκτικά όλα όσα είχαν χτίσει. Βλέπουμε λοιπόν και άνθρωποι από τις ανώτερες κοινωνικοοικονομικές τάξεις και αυτοί να πλήττονται. Άνθρωποι μορφωμένοι επίσης πλήττονται και αυτοί, με υψηλό εκπαιδευτικό επίπεδο. Αυτές οι ανατροπές λοιπόν δεν μπορούν παρά να μας προβληματίσουν σήμερα. Γι’ αυτό, αυτό που είπαμε, η κοινωνική προστασία, το να αναπτυχθούν συστήματα υποστηρικτικά, συστήματα κοινωνικής φροντίδας που να μπορούν να σταθούν πάνω απ’ τον κάθε Έλληνα γιατί σήμερα πλήττονται οι πάντες απ’ όλα τα κοινωνικοοικονομικά στρώματα. Τώρα το χάλασα, θα το κόψεις. Μπορούμε να σταθούμε σε κάτι ότι, ότι η οικονομική κρίση και η οικονομική δυσπραγία διαποτίζει όλες τις πτυχές της ζωής και θα έλεγα ότι διαπερνά και όλα τα κοινωνικά στρώματα. Η οικονομική κρίση φαίνεται ότι υπονομεύει και τις πιο απλές βεβαιότητες της ζωής. Η ανασφάλεια η οικονομική είναι αυτή που έχει φέρει και μια ανασφάλεια ψυχολογική. Η οικονομική κρίση φαίνεται ότι διαποτίζει και διαπερνά όλες τις πτυχές της ζωής και θα ‘λεγα ακόμα ότι οι νέες μορφές κατάθλιψης φαίνεται να προσδίδουν μια γκρίζα θα έλεγα δημοκρατικότητα στη χώρα μας. Φαίνεται ότι η κατάθλιψη δεν κάνει διακρίσεις. Και κανένας μας δεν είναι σήμερα απρόσβλητος και αλώβητος απ’ αυτή τη λαίλαπα, απ’ αυτή τη σύγχρονη επιδημία.

Οι αρμόδιες κρατικές δομές έχουν τη δυνατότητα να διαχειριστούν το όλο θέμα;

Φαίνεται ότι η οικονομική κρίση έχει επηρεάσει δραματικά και τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Η ζήτηση είναι πολύ μεγάλη, ειδικά στις δημόσιες υπηρεσίες ψυχικής υγείας γιατί ο άνθρωπος σήμερα δεν μπορεί να τα βγάλει πέρα και να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της ιδιωτικής αν θέλετε ιατρικής. Έτσι λοιπόν καταφεύγει πιο εύκολα στις δημόσιες υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Είναι σαφές ότι η οικονομική κρίση έχει επηρεάσει και τα προβλήματα ψυχικής υγείας, έχει επηρεάσει ανθρώπους που μέχρι τώρα δεν παρουσίαζαν κανένα ψυχιατρικό πρόβλημα και τώρα έχουν ανάγκη από ψυχιατρική βοήθεια αλλά έχει επηρεάσει και ανθρώπους που ήταν ήδη ευάλωτοι και ξέρουμε γενικώς ότι η οικονομική κρίση βγάζει στην επιφάνεια μια προϋπάρχουσα ψυχοπαθολογία. Όλα αυτά λοιπόν κάνουν σαφές ότι η ζήτηση για ψυχιατρική φροντίδα και βοήθεια είναι πολύ μεγαλύτερη. Ο άνθρωπος πολλές φορές σήμερα δεν μπορεί να τα βγάλει πέρα οικονομικά και να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της ιδιωτικής ιατρικής. Έτσι καταφεύγει πιο εύκολα στις δημόσιες ψυχιατρικές υπηρεσίες που όμως λόγω της μειωμένης επιχορήγησης, θα έλεγα ότι οι υπηρεσίες αυτές έχουν πληγεί δραματικά με αποτέλεσμα να μην μπορούν να ανταποκριθούν στις αυξημένες ανάγκες του πληθυσμού και τέτοια φαινόμενα τα βλέπουμε και στα εξωτερικά ιατρεία των νοσοκομείων, κυριολεκτικά με το συνωστισμό που γίνεται εκεί, στα κέντρα ψυχικής υγείας, γενικώς έχει αυξηθεί η ζήτηση και η φροντίδα που παρέχεται, το βλέπουμε με τα φάρμακα, τις περιορισμένες δυνατότητες που υπάρχουν πια για τη χορήγηση των φαρμάκων, όλα αυτά δημιουργούν επιπλέον προβλήματα, επιπλέον αδιέξοδα. Και σε περιόδους οικονομικής κρίσης, και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ξέρετε έχει πει ότι, στις οδηγίες που έχει, δώσει, ότι πρέπει τα προγράμματα κοινωνικής φροντίδας να υποστηρίζονται. Αλλά αυτό δε γίνεται πάντα.

Έχετε αντιμετωπίσει αντίστοιχο πρόβλημα και εδώ στο κέντρο ημέρας;

Κοιτάξτε, δεν ξέρω αν θέλετε να το πω αυτό. Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής αντιμετωπίζει πολύ σοβαρά οικονομικά προβλήματα. Έχει τη δυνατότητα, ή στο παρελθόν είχε τη δυνατότητα να παρέχει ένα ολοκληρωμένο φάσμα ψυχιατρικών υπηρεσιών, υπάρχει αυξημένη ζήτηση αλλά οι εργαζόμενοι δεν μπορούν να ανταποκριθούν διότι η κρατική επιχορήγηση έχει μειωθεί στο 50%. Καταλαβαίνετε λοιπόν ότι όλη αυτή η συρρίκνωση δεν μπορεί παρά να έχει ένα πολύ σημαντικό αντίκτυπο και στην ποιότητα αλλά και στο επίπεδο των παρεχόμενων υπηρεσιών.

Πώς έχει αλλάξει το περιεχόμενο των τηλεφωνημάτων στη γραμμή με την οικονομική κρίση;

Καταρχήν έχει αυξηθεί πάρα πολύ σημαντικά ο αριθμός των αντρών, οι οποίοι μας παίρνουν, η γραμμή είναι ανώνυμη και εμπιστευτική. Ξέρετε ότι ένας άντρας ειδικά όταν χάσει τη δουλειά του ή όταν συρρικνώνεται οικονομικά, αυτό είναι ένα τεράστιο πλήγμα. Δε θέλει να το παραδεχθεί καταρχήν ο ίδιος αλλά πολύ περισσότερο είναι ένα ταμπού και δε θέλει να το πει ακόμα και στην οικογένειά του. Ταλανίζεται πολύ πριν το εξωτερικεύσει. Έτσι λοιπόν είναι πολύ χαρακτηριστικό ότι μας παίρνουν τηλέφωνο άντρες, οι οποίοι δεν ξέρουν πώς να μιλήσουν στη γυναίκα τους για το επερχόμενο κακό ή δεν ξέρουν πώς να μιλήσουν στα παιδιά τους για την κρίση. Και επειδή η γραμμή είναι ανώνυμη και εμπιστευτική παίρνουν ανώνυμα και ζητούν από μας συμβουλές. «Απολύθηκα, έχασα τη δουλειά μου, δεν έχω πια λεφτά για να εξασφαλίσω τα φροντιστήρια των παιδιών μου, τα δίδακτρα, δεν έχω χρήματα για να πληρώσω το δάνειό μου, τι θα πω στη γυναίκα μου;, τι θα πω στα παιδιά μου;, τα παιδιά μου είναι πολύ μικρά τι θα καταλάβουν, τα παιδιά μου είναι έφηβοι, έχουν ανάγκες, πώς να τους μιλήσω; τι να τους πω»; Ερωτήματα εύλογα ξέρετε που δεν είναι σπάνια πια και τα βλέπουμε πολύ συχνά, τα ακούμε μάλλον πολύ συχνά στη γραμμή. Οι γυναίκες που παίρνουν δεν παίρνουν πια τόσο για τα δικά τους προβλήματα ή για να αναφερθούν σε προβλήματα σχέσεων που ήταν ένα προσφιλές θα έλεγα θέμα τα προηγούμενα χρόνια. Παίρνουν για να μας μιλήσουν για τα προβλήματα των συζύγων τους, για τα προβλήματα των αντρών τους, για τα προβλήματα των παιδιών τους, για τα προβλήματα των άλλων μελών της οικογένειάς τους. Γενικώς θα έλεγα από τα στοιχεία της γραμμής φαίνεται ότι τα προβλήματα ψυχικής υγείας και ειδικά η κατάθλιψη, με όλες της τις μορφές, μιλάμε πια για μια νέα κατάθλιψη, η κατάθλιψη λοιπόν φαίνεται ότι έχει χτυπήσει πολλές πόρτες, και τις πόρτες των μέχρι πριν λίγο επιτυχημένων, μορφωμένων, των ανθρώπων που είχαν μάθει να τα καταφέρνουν στη ζωή τους.

Η τηλεόραση πώς επηρεάζει την ψυχολογία μας; Μας δημιουργεί ενοχές με φράσεις σαν το «μαζί τα φάγαμε»;

Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης γενικά αλλά και η τηλεόραση θα έλεγα ειδικότερα δεν είναι τίποτα άλλο παρά ο καθρέφτης της κοινωνίας. Έτσι λοιπόν στα μέσα μαζικής ενημέρωσης αναπαρίστανται τα προβλήματα που έχει η σημερινή κοινωνία. Πολλές φορές όμως αυτός ο καθρέφτης γίνεται παραμορφωτικός, με την έννοια θα έλεγα πιο πολύ της διόγκωσης κάποιων προβλημάτων κι αυτή η διόγκωση οδηγεί σε μια μαζική υστερία, σ’ έναν μαζικό πανικό κι ο πανικός δεν είναι ποτέ καλός σύμβουλος για την αντιμετώπιση μιας κατάστασης και ειδικά μιας κατάστασης που είναι τόσο σοβαρή. Έχουν αναφερθεί και περιπτώσεις αυτοκτονίας που έχουν επηρεαστεί απ’ αυτή τη μαζική και κατά κόρον θα έλεγα σύνδεση της οικονομικής κρίσης με την αυτοκτονία. Έχει γραφτεί σε έρευνες, η λεγόμενη copycat  suicide, έτσι; κάποιος μιμείται και καταφεύγει στην αυτοκτονία

Ο ρόλος των Μ.Μ.Ε. ειδικά της τηλεόρασης είναι καθοριστικός στην αναπαράσταση των φαινομένων και στην αναπαράσταση της πραγματικότητας. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης δεν είναι τίποτα άλλο παρά ο καθρέφτης της κοινωνίας μας. Πολλές φορές όμως πολλά θέματα διογκώνονται, οι διαστάσεις που παίρνουν είναι υπερβολικές με αποτέλεσμα συχνά να οδηγούν το κοινό σε μια μαζική υστερία και σε έναν κοινωνικό πανικό. Και η υστερία και ο πανικός δεν είναι ποτέ καλοί σύμβουλοι για την αντιμετώπιση μιας κατάστασης  και ειδικά μιας κατάστασης όπως αυτή που περνάμε σήμερα στη χώρα μας και που είναι μια πολύ σοβαρή κατάσταση. Δεν είναι μόνο μια κατάσταση οικονομικής κρίσης είναι μια κατάσταση ανθρώπινης κρίσης και κοινωνικής κρίσης ταυτόχρονα, και τα 3 μαζί συνιστούν μια πολύ σοβαρή κατάσταση.

Εγώ θεωρώ ότι οι Έλληνες δουλεύουμε πολύ, δουλεύουμε πολύ και πληρωνόμαστε λίγο. Εγώ δεν υποστηρίζω το ότι είμαστε τεμπέληδες, έχουμε μια τύχη, τον ήλιο και ο ήλιος πάει κόντρα στην κατάθλιψη, δεν πρέπει να νιώθουμε ένοχοι όμως γιατί έχουμε τον ήλιο, καταλάβατε; Έτσι; αλλά αυτό δεν ξέρω αν ταιριάζει στην εκπομπή. Μας κάνουν να νιώθουμε ένοχοι που έχουμε τον ήλιο.

Τι μπορούμε να κάνουμε, πώς μπορούμε να ανταπεξέλθουμε σ’ όλα αυτά τα ψυχολογικά προβλήματα;

Η αναζήτηση βοήθειας και μάλιστα της κατάλληλης βοήθειας θα έλεγα ότι είναι και δικαίωμα αλλά και ευθύνη του κάθε ανθρώπου. Το να αντιμετωπίσεις ένα πρόβλημα ψυχικής υγείας δεν είναι ντροπή απαραίτητα και δεν είναι αδυναμία. Έτσι λοιπόν πρέπει κανείς να καταφεύγει στον ειδικό και να αναζητά βοήθεια γιατί ξέρετε δεν μπορεί να τα βγάλει ο κάθε άνθρωπος πέρα μόνος του, χρειάζεται βοήθεια, αρκεί αυτή η βοήθεια να είναι η κατάλληλη.

Πιστεύετε ότι επιδεινώνονται τέτοια φαινόμενα και με την πολιτική αστάθεια τώρα και με τις εκλογές που δεν έβγαλαν κάποιο απτό αποτέλεσμα;

Μια κατάσταση κοινωνικής ανασφάλειας οδηγεί και στην προσωπική ανασφάλεια. Έτσι λοιπόν, όλοι μας σήμερα χρειαζόμαστε να αποκτήσουμε, να βρούμε τα στηρίγματά μας και δεν έχουνε φανεί ακόμα πια θα είναι αυτά τα στηρίγματα, χρειάζεται να αποκτήσουμε εμπιστοσύνη σε κάποια δύναμη, η οποία θα μας δώσει ελπίδα και ασφάλεια. Είμαστε ακόμα σε μια κατάσταση σοκ, δεν έχουμε βρει το βηματισμό μας και φαίνεται αυτό δηλαδή, αυτό είναι και το πολιτικό αν θέλετε, ότι όλη αυτή η αμφιθυμία που φαίνεται και στις εκλογές και στο εκλογικό αποτέλεσμα δε δείχνει τίποτα άλλο παρά αυτή την κατάσταση σοκ. Και ως άτομα, και ως οικογένειες αλλά και ως κοινωνία φαίνεται ότι δεν έχουμε βρει ακόμα το βηματισμό μας στη νέα κατάσταση.

Θεωρώ ότι οι Έλληνες σήμερα είμαστε σε μια κατάσταση σοκ. Μοιάζει σαν να μην έχουμε βρει ακόμα το βηματισμό μας και ως άτομα και ως οικογένειες και ως κοινωνία. Κι αυτό δεν μπορεί παρά να αντανακλάται και στην ψυχική μας κατάσταση.

Πέρα από κλινικά κριτήρια και διαγνώσεις, οι ανατροπές των σταθερών της ζωής, η υπονόμευση των βεβαιοτήτων, η ματαίωση των προσδοκιών, η απώλεια της ελπίδας, η ανασφάλεια, ο φόβος, θα έλεγα ότι αποτελούν τις νέες βασικές συνιστώσες μιας σκληρής νέας πραγματικότητας που βιώνουν οι Έλληνες.

Εκεί που λέω ότι έχουν ανατραπεί τα επιδημιολογικά δεδομένα έτσι να το τελειώσουμε: η μεγάλη αύξηση της κατάθλιψης τα τελευταία 2 χρόνια δείχνει ότι η κατάθλιψη χτύπησε πολλές πόρτες, όχι μόνο τις πόρτες των αδύναμων και των φτωχών αλλά και τις πόρτες των επιτυχημένων, τις πόρτες των εγγάμων, των ανθρώπων που έχουν οικογένεια και

Οι άνθρωποι ξέρετε είναι η πραγματική τραγωδία μιας οικονομικής κρίσης και αυτές τις ανθρώπινες μαρτυρίες ακούμε κι εμείς απ’ το άλλο άκρο του ακουστικού στην τηλεφωνική γραμμή βοήθειας για την κατάθλιψη. Θα σας πω ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: μια γυναίκα που αντιμετωπίζει πολλά οικονομικά προβλήματα, δουλεύει μόνο ο άντρας στην οικογένεια, έχει 2 παιδιά και ο άντρας της φοβάται ότι θα απολυθεί. Ταυτόχρονα έχει κι ένα δάνειο. Αυτή η γυναίκα ζει μέσα στο φόβο, την ανασφάλεια και την αγωνία και μας παίρνει τηλέφωνο.

Αυτή η γυναίκα ζει μέσα στο φόβο, την ανασφάλεια και την αγωνία. Μας παίρνει τηλέφωνο για να μας τα περιγράψει όλα αυτά και να μας ζητήσει συμβουλή αλλά εμείς τι συμβουλή μπορούμε, όχι μην το πούμε αυτό

Αυτή η γυναίκα ζει μέσα στο φόβο, την ανασφάλεια και την αγωνία. Μας λέει: δε βλέπω φως μπροστά μου, τα βλέπω όλα δύσκολα, όλα μαύρα, δεν ξέρω πώς θα τα καταφέρουμε, τι να πω στα παιδιά μου, είναι και τα 2 αγόρια έφηβοι, έχουν τις ανάγκες τους, έχουν τα όνειρά τους, νιώθω ότι δε θα μπορούν να κάνουν τίποτα απ’ όλα αυτά που έχουν ονειρευτεί στη ζωή τους, μια απελπισία. Να σας πω ένα άλλο παράδειγμα, το παράδειγμα ενός άντρα, ενός άντρα ηλικίας περίπου 40-45 ετών, παντρεμένος, μας λέει λοιπόν: Δούλευα μια ζωή, περίμενα κάτι καλύτερο στη ζωή μου, πήρα δάνειο για να ζήσω την οικογένειά μου και τα παιδιά μου, απολύθηκα, νιώθω ότι έχω χάσει τα πάντα, δεν ξέρω πώς να το πω στη γυναίκα μου, δεν ξέρω πώς να το πω στα παιδιά μου.

rwf.gr