Γιατί η Τουρκία στράφηκε στην οικογένεια Καντάφι της Λιβύης;

by on 14 September 2021
Turkish President Recep Tayyip Erdogan (R) and Libyan Government of National Unity Prime Minister Abdulhamid Dbeibeh attend a signing ceremony after their meeting at the presidential palace, Ankara, Turkey, April 12, 2021.

Έχοντας χαλαρώσει τους στενούς της δεσμούς με την Μουσουλμανική Αδελφότητα σε μια προσπάθεια να εξομαλύνει τις σχέσεις της με τους σημαντικότερους παράγοντες του αραβικού κόσμου, η Τουρκία αναβιώνει τώρα τη προσέγγισή της στη Λιβύη, με τη συμμετοχή μελών της οικογένειας του πρώην Λίβυου ηγέτη Moammar Gadhafi και των υποστηρικτών του στον λογισμό της.

Στις 5 Σεπτεμβρίου, οι λιβυκές αρχές απελευθέρωσαν τον Σαάντι Γκαντάφι, έναν από τους γιους του Καντάφι, από τη φυλακή, μαζί με άλλους κρατούμενους, συμπεριλαμβανομένου του Αχμέντ Ραμαζάν, ο οποίος ήταν γνωστός ως το δεξί χέρι του νεκρού Λίβυου ηγέτη.

Η Τουρκία φαίνεται ότι έπαιξε ρόλο στην απελευθέρωσή του.

Μετά την αποφυλάκισή του από μια φυλακή της Τρίπολης, ο Καντάφι ταξίδεψε αμέσως στην Κωνσταντινούπολη με ιδιωτικό αεροσκάφος.

Μια λιβυκή πηγή είπε ότι ο Καντάφι έφυγε από την Κωνσταντινούπολη για το Κάιρο.

Γιατί ο Καντάφι δεν πέταξε απευθείας στο Κάιρο;

Σύμφωνα με τη λιβυκή πηγή, οι τουρκικές αρχές θεώρησαν μια απευθείας πτήση από την Τρίπολη στο Κάιρο «ανασφαλή», έτσι τα συμβαλλόμενα μέρη οργάνωσαν μια πτήση σύνδεσης μέσω Κωνσταντινούπολης σε συντονισμό με τις τουρκικές αρχές.

Αν και το τι είδους ανησυχίες για την ασφάλεια θα προέκυπταν από μια απευθείας ιδιωτική πτήση στο Κάιρο από την Τρίπολη παραμένει ασαφές, η αναχώρηση του Καντάφι για την Κωνσταντινούπολη έχει τονίσει σαφώς τον τουρκικό ρόλο στη διαδικασία.

Αυτός ο ρόλος πιθανότατα θα σημειωθεί ως «καλή πίστη» της Τουρκίας στη πολιτική διαδικασία της Λιβύης.

Πριν από το 2011, η Τουρκία είχε εξαιρετικές σχέσεις με τη Λιβύη.

Εν μέσω συζητήσεων για πιθανή διεθνή παρέμβαση στις λαϊκές εξεγέρσεις στη χώρα, ο αείμνηστος Καντάφι ήταν ακόμα επιφυλακτικός ως προς τις προοπτικές υποστήριξης του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

«Η Τουρκία σίγουρα θα αλλάξει στάση όταν αντιληφθεί την πραγματική φύση των γεγονότων», είπε σε συνέντευξή του στην τουρκική δημόσια ραδιοτηλεόραση TRT μόλις 10 ημέρες πριν από την παρέμβαση.

«Οι Τούρκοι είναι αδέλφια μας. Μοιραζόμαστε μια κοινή ιστορία. Ο λαός μας ζούσε μαζί για αιώνες. Είμαστε όλοι Οθωμανοί ».

Ωστόσο, παρά τις προηγούμενες αντιθέσεις του σε επιχείρηση του ΝΑΤΟ στη Λιβύη, ο Ερντογάν έκανε γρήγορα στροφή. Επέτρεψε την έδρα της επιχείρησης στην τουρκική επαρχία Σμύρνη και σύντομα έγινε σημαντικός παράγοντας στον πόλεμο στη Λιβύη.

Αν και η πτώση του πρώην Λίβυου ηγέτη ήταν γρήγορη εν μέσω της επιχείρησης του ΝΑΤΟ το 2011, η οικογένεια Καντάφι πιθανότατα θα παίξει ρόλο στο μέλλον της Λιβύης.

Ο Σεΐφ αλ-Ισλάμ Καντάφι, ο αδελφός του Σαάντι, ο οποίος θεωρούνταν ευρέως ως διάδοχος του πατέρα του, δήλωσε στους New York Times τον Ιούλιο ότι πίστευε ότι το κίνημά του θα μπορούσε να αποκαταστήσει τη χαμένη ενότητα της χώρας.

Όταν η κυβέρνηση Μπάιντεν αντιτάχθηκε στην επιστροφή του στην πολιτική λέγοντας ότι ο Σέιφ Καντάφι ήταν «εγκληματίας πολέμου», το Ανώτατο Συμβούλιο των Λιβυκών Φυλών δήλωσε ως «αγενής παρέμβαση στην κυριαρχία της Λιβύης».

Επιπλέον, πρώην πρόσωπα του καθεστώτος που εκδιώχθηκαν κατά την Αραβική Άνοιξη έχουν ήδη επιστρέψει στην Αίγυπτο και την Ιορδανία, ενθαρρύνοντας περαιτέρω τις υποθέσεις για την επιστροφή της οικογένειας Καντάφι στη Λιβύη.

Εξετάζοντας τις επιλογές της στη Λιβύη σε μια προσπάθεια να διασφαλίσει τα οικονομικά και πολιτικά της συμφέροντα, η Άγκυρα δεν μπορεί να αγνοήσει αυτό το ενδεχόμενο.

Αυτά τα συμφέροντα περιλαμβάνουν τη διασφάλιση της αμφιλεγόμενης στρατιωτικής συνεργασίας και συμφωνιών θαλάσσιας οριοθέτησης που υπέγραψε η Άγκυρα με την κυβέρνηση της Τρίπολης.

Πολλοί πρώην υποστηρικτές του Καντάφι ευθυγραμμίστηκαν με τον ανατολικό διοικητή της Λιβύης Χαλίφα Χάφταρ, ο οποίος ηγήθηκε του αγώνα ενάντια στις δυνάμεις της Τρίπολης που υποστηρίζονται από την Τουρκία.

Έτσι, η ανάμειξη της Τουρκίας στην απελευθέρωση του Σαάντι Καντάφι μπορεί να στοχεύει στην επίτευξη δύο ξεχωριστών στόχων:

τη διάλυση των οπαδών του Καντάφι μεταξύ των τάξεων του Χάφταρ σε μια προσπάθεια να ενδυναμώσει τους συμμάχους της στην Τρίπολη και να επενδύσει σε ένα σενάριο πιθανής επιστροφής της οικογένειας Καντάφι.

Έχοντας συνειδητοποιήσει ότι οι σύμμαχοί της που εδρεύουν στην Τρίπολη δεν θα είναι σε θέση να διασφαλίσουν τα συμφέροντα της Τουρκίας μόνοι τους και ότι η κατάσταση επί τόπου θα είναι πιο ασταθής μετά τον Δεκέμβριο.

Στις 24 στις προεδρικές εκλογές, η Άγκυρα επιδιώκει τώρα να διαφοροποιήσει τους συμμάχους της.

Η απελευθέρωση του Σαάντι Καντάφι φαίνεται να χαιρετίζεται και από τον Λιβυκό λαό.

Επίσημη έναρξη εθνικής διαδικασίας συμφιλίωσης τον Σεπτέμβριο. Μετά την απελευθέρωση του Καντάφι και άλλων κρατουμένων, ο Μοχάμεντ Γιουνές Μένφι, πρόεδρος του Προεδρικού Συμβουλίου της Λιβύης, είπε ότι η διαδικασία συμφιλίωσης «αντικατοπτρίζει μια πραγματική επιθυμία των Λιβυέων να ξεπεράσουν τις διαφορές, να εγκαταλείψουν τη διαίρεση, να σταματήσουν την αιματοχυσία και να τερματίσουν όλα τα βάσανα».

Σαφώς, η απελευθέρωση ορισμένων κρατουμένων από τις φυλακές δεν ήταν καθόλου καλή εξέλιξη εν μέσω της τρέχουσας διαδικασίας συμφιλίωσης και των προεκλογικών προετοιμασιών.

Ο πρωθυπουργός Abdulhamid Dbeibeh ανέφερε επίσης την ανάγκη για συμφιλίωση ανακοινώνοντας την απελευθέρωση του Saadi Gadhafi.

«Δεν μπορούμε να προχωρήσουμε χωρίς να επιτύχουμε συμφιλίωση», έγραψε στο Twitter.

Ο Καντάφι κατέφυγε στο Νίγηρα το 2011 μετά την πτώση του καθεστώτος του πατέρα του.

Εκδόθηκε στη Λιβύη το 2014 και έχει φυλακιστεί με κατηγορίες για υπεξαίρεση και δολοφονία προπονητή ποδοσφαίρου. Ένα δικαστήριο της Λιβύης τον απάλλαξε από όλες τις κατηγορίες το 2018, αλλά δεν αφέθηκε ελεύθερος.

Ο Dbeibeh συντόνισε πιθανότατα την κίνηση με την Τουρκία. Προηγουμένως, ο προκάτοχος του Ντέμπιμπεχ, Φαγιέζ αλ-Σάρατζ, προσπάθησε επίσης να απελευθερώσει τον Καντάφι, αλλά οι προσπάθειές του απέτυχαν λόγω εσωτερικών ρήξεων.

Υπό τις σημερινές συνθήκες, οι δυνάμεις της Τρίπολης που υποστηρίζονται από την Τουρκία και οι δυνάμεις που εδρεύουν στη Μισράτα έχουν κερδίσει ένα βαθμό με το «σόου συμπόνιας».

Οι επερχόμενες εξελίξεις ενδέχεται να υπονομεύσουν τους πυλώνες υποστήριξης του Hαftαr. Ο Ραμαζάνι προέρχεται από την Εσαβία, μια πόλη νότια της Τρίπολης, η οποία ήταν προπύργιο μέχρι τώρα.

Ωστόσο, η υποστήριξή του μεταξύ των κατοίκων της πόλης πιθανότατα θα μειωθεί μετά την απελευθέρωση του Ραμαζανιού.

Προς το παρόν, οι πολιτικοίί που εδρεύουν στην Τρίπολη φαίνονται αρκετά μακριά από την ιδέα της επιστροφής της οικογένειας Καντάφι στην πολιτική σκηνή της Λιβύης.

Η πιθανή επιστροφή τους πιθανότατα θα διαταράξει τα σχέδια του Χάφταρ για ηγεσία καθώς και θα αναστατώσει τον εχθρό του – τη Λιβυκή Μουσουλμανική Αδελφότητα – ταυτόχρονα.

Πράγματι, οι ηγέτες της Αδελφότητας στη Λιβύη λέγεται ότι ένιωσαν άβολα με την αποφυλάκιση του Καντάφι,

Ορισμένα αραβικά μέσα ενημέρωσης ισχυρίστηκαν ότι η Τουρκία στόχευε να σχηματίσει μια συμμαχία μεταξύ των Μουσουλμανικών Αδελφών και των υποστηρικτών του Καντάφι, προκειμένου να καθησυχάσει την αντίθεση των πρώην υποστηρικτών του καθεστώτος στην τουρκική παρουσία στη Λιβύη και να υπονομεύσει τον Χάφταρ.

Σύμφωνα με την εφημερίδα Al-Arab, σε μια συνάντηση στη Μισράτα για την απελευθέρωση των κρατουμένων, τα μέρη συζήτησαν την αποκάλυψη της θέσης του τάφου του Μουαμάρ Καντάφι, όπου θάφτηκε κρυφά.

Ο πρώην υπουργός Εσωτερικών της Λιβύης Φάθι Μπασάγκα, ο οποίος έχει στενούς δεσμούς με την Τουρκία, ήταν επίσης παρών στη συνάντηση, αναφέρεται στην έκθεση.

Σύμφωνα με τον ιστότοπο ειδήσεων Libya Desk, τα σχέδια για την απελευθέρωση του Καντάφι οδήγησαν σε αντιπαλότητα μεταξύ του Κατάρ και της Τουρκίας.

Η Ντόχα προσπαθούσε να τον μετεγκαταστήσει στο Ουμάν με τα μέλη της οικογένειάς του, ενώ η Άγκυρα αναζητούσε τρόπους για να βελτιώσει τους δεσμούς της με πρώην υποστηρικτές του καθεστώτος.

Ο ιστότοπος υποστήριξε ότι ο Dbeibeh έριξε το βάρος του στην Τουρκία.

Σύμφωνα με τον ιστότοπο, το μήνυμα της Τουρκίας ήταν σαφές: «Μια εβδομάδα αφότου οι [Ηνωμένες Πολιτείες] εξέφρασαν την αντίθεσή τους στην υποψηφιότητα του Σαΐφ Αλ Ισλάμ για τις προεδρικές εκλογές, καλωσορίσαμε τον αδελφό του. Ενώ άλλοι διεθνείς παίκτες φοβούνται μήπως παραβιάσουν τους κανόνες συναλλαγής μαζί σας, εμείς δεν το κάνουμε ».

Η Τουρκία μπορεί να επιδιώκει να διευρύνει την εμβέλεια της διαδικασίας συμφιλίωσης, αλλά μια πιθανή επιστροφή στοιχείων του πρώην καθεστώτος μπορεί επίσης να σηματοδοτήσει ένα εκδικητικό κεφάλαιο εναντίον της Τουρκίας.